จากคำพูดขุ่นๆ สู่ไฟใต้ที่ลุกโชน: เมื่อรัฐมอง ‘ปอเนาะ’ เป็นศัตรู คำพูดบางคำ ไม่ได้จบลงที่เสียง

🎇 จากคำพูดขุ่นๆ สู่ไฟใต้ที่ลุกโชน: เมื่อรัฐมอง ‘ปอเนาะ’ เป็นศัตรู คำพูดบางคำ ไม่ได้จบลงที่เสียง แต่มัน “ไปต่อ” ในรูปของนโยบาย ความรู้สึก และความขัดแย้ง การแสดงทัศนคติของแม่ทัพภาคที่ 4 ในฐานะ ผอ.รมน.ภาค 4 ส่วนหน้า ไม่ใช่เพียงการสื่อสารที่ผิดพลาด แต่คือ หน้าต่างที่เปิดให้เห็นโครงสร้างความคิดของรัฐ และโครงสร้างความคิดแบบนี้—ในพื้นที่อย่างชายแดนใต้— ไม่เคยเป็นกลาง และไม่เคยปลอดภัย ⸻ #1 วาทกรรม “ไม่ปล่อยให้รอด”: เมื่อความรุนแรงเริ่มต้นจากภาษา ประโยค “ถ้าเป็นผมไม่ปล่อยให้รอดหรอก” อาจถูกอธิบายว่าเป็นเพียงการพูดเชิงสมมติ แต่ในทางวิชาการ นี่คือสิ่งที่ Johan Galtung เรียกว่า “ความรุนแรงเชิงวัฒนธรรม (Cultural Violence)” เพราะมันทำหน้าที่สำคัญอย่างหนึ่ง: 👉 ทำให้ “ความรุนแรง” ดูสมเหตุสมผลขึ้น ปัญหาไม่ได้อยู่ที่คำพูดนั้นจะถูก “ทำจริงหรือไม่” แต่อยู่ที่มันกำลัง ขยับเส้นของสิ่งที่ยอมรับได้ จาก: • การเคารพกระบวนการยุติธรรม ไปสู่: • การคิดแทนว่า “ถ้าจะทำ ก็ต้องไม่พลาด” นี่คือจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนรัฐ จาก “ผู้บังคับใช้กฎหมาย” เป็น “ผู้ตีความความชอบธรรมของความรุนแรง” และทันทีที่เส้นนี้ถูกเลื่อน ความไว้วางใจจะถอยหลังทันที ⸻ #2 การชี้ “ปอเนาะ” เป็นปัญหา: การวินิจฉัยที่ผิด—และอันตราย การโยงว่า “ต้นเหตุ” อยู่ที่ปอเนาะและตาดีกา ไม่ใช่แค่การตั้งสมมติฐานที่อ่อน แต่คือสิ่งที่เรียกว่า Cultural Misframing มันคือการเอาปัญหาการเมืองที่ซับซ้อน ไปยัดใส่กรอบวัฒนธรรมอย่างหยาบ ทั้งที่งานศึกษาจำนวนมาก—from Deep South Watch ถึงนักวิชาการอย่าง Duncan McCargo—ชี้ตรงกันว่า: รากของปัญหา คือ “ความไม่เป็นธรรม” และ “ความไม่ไว้วางใจรัฐ” ไม่ใช่ “สถาบันศาสนา” เมื่อรัฐเลือก “อธิบายแบบง่าย” สิ่งที่หายไปไม่ใช่แค่ความแม่นยำ แต่คือ ความยุติธรรมในการมองคนทั้งกลุ่ม และนั่นทำให้เกิดสิ่งที่อันตรายกว่า: 👉 การสร้าง “ผู้ต้องสงสัยเชิงโครงสร้าง” (Structural Suspect) ⸻ #3 นี่ไม่ใช่แค่คิดผิด — แต่มันผลิตความขัดแย้งใหม่ แนวคิดนี้ไม่ได้หยุดแค่ “ไม่แก้ปัญหา” แต่มันทำงานเชิงรุกในการ “สร้างปัญหาเพิ่ม” (1) ทำลาย Trust ซึ่งเป็นทุนเดียวของรัฐ ในทฤษฎี Counterinsurgency (COIN) มีหลักง่ายๆ: รัฐจะชนะได้ ก็ต่อเมื่อประชาชนเชื่อว่ารัฐยืนอยู่ข้างเขา แต่เมื่อสถาบันศาสนาถูกเพ่งเล็ง ประชาชนจะเริ่มตั้งคำถามว่า: “รัฐกำลังปกป้องเรา หรือกำลังจับตาเรา?” คำถามนี้ เมื่อเกิดขึ้นแล้ว ไม่มีนโยบายความมั่นคงใดกู้กลับมาได้ง่าย ⸻ (2) เปลี่ยนความรู้สึก → เป็นเชื้อเพลิง ตามแนวคิด Relative Deprivation ของ Ted Robert Gurr ความรุนแรงไม่ได้เริ่มจากอาวุธ แต่มันเริ่มจาก “ความรู้สึกว่าไม่เป็นธรรม” การตีตราปอเนาะ = การแตะ “ศักดิ์ศรี + อัตลักษณ์” และเมื่อศักดิ์ศรีถูกกระทบ ความขัดแย้งจะไม่ใช่เรื่อง “เหตุผล” อีกต่อไป แต่กลายเป็นเรื่อง “ความถูกต้องในใจ” ⸻ (3) รัฐกำลังพูดแทนฝ่ายตรงข้าม กลุ่มความไม่สงบไม่จำเป็นต้องสร้าง narrative ใหม่ เพราะคำพูดลักษณะนี้ กำลังทำสิ่งที่เรียกว่า Narrative Reinforcement: 👉 รัฐ “ยืนยัน” เรื่องเล่าที่ว่า “รัฐไทยไม่เข้าใจและคุกคามอัตลักษณ์มลายูมุสลิม” และเมื่อ narrative นี้แข็งแรงขึ้น การรับสมัครแนวร่วมจะง่ายขึ้นโดยอัตโนมัติ ⸻ (4) นโยบายจะล้มเหลวตั้งแต่ยังไม่เริ่ม การวินิจฉัยผิด = การออกแบบนโยบายผิด ผลลัพธ์จะกลายเป็นวงจรเดิม: • เพิ่มกำลัง → แต่ไม่ลดแรงจูงใจ • เพิ่มการควบคุม → แต่ไม่เพิ่มความร่วมมือ • เพิ่มความหวาดระแวง → แต่ลดพื้นที่พูดคุย นี่คือ policy failure แบบซ้ำซ้อน (recursive failure) ⸻ #4 สิ่งที่น่ากลัวที่สุด: เมื่อความคิดนี้กลายเป็นนโยบาย คำพูดอาจจบในวันนั้น แต่ mindset จะไม่จบ—ถ้ามันถูกแปลงเป็นอำนาจ ภาพที่เป็นไปได้คือ: • การศึกษา ถูก securitize • ศาสนา ถูก monitor • ชุมชน ถูกปฏิบัติในฐานะ “พื้นที่เสี่ยง” มากกว่า “พื้นที่ของพลเมือง” และผลลัพธ์สุดท้ายคือ: รัฐสูญเสีย “ความชอบธรรม” (legitimacy) ซึ่งในทุกทฤษฎีความขัดแย้ง นี่คือสิ่งที่ “หายแล้วไม่กลับ” ⸻ #5 บทสรุป: ปัญหาไม่ใช่แค่คำพูด—but the way the state thinks ไฟใต้ไม่เคยลุกเพราะปอเนาะ แต่มันลุกเพราะ รัฐไม่เข้าใจว่ากำลังเผาอะไรอยู่ ความอันตรายของแนวคิดนี้ คือมัน: • สร้างศัตรูผิดตัว • ใช้เครื่องมือผิดประเภท • และเดินสวนทางกับองค์ความรู้ทั้งหมด สุดท้าย คำถามที่ควรถามไม่ใช่ “ใครไม่ปล่อยให้รอด” แต่คือ รัฐกำลังสร้างเงื่อนไขอะไร ที่จะไม่ปล่อยให้สันติภาพรอด ⸻ ✍️ อ.อำนาจ (อับดุลอาซีซ) มะหะหมัด 💼 ผู้อำนวยการสถาบันนวัตกรรมฮาลาลและตะวันออกกลางศึกษา มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) #มูลนิธิสร้างชีวิตใหม่ #AnakMelayu #สถานพัฒนาอัจฉริยภาพเด็กฮานีน #สถาบันฮานีน #สถาบันนวัตกรรมฮาลาลและตะวันออกกลางศึกษา #ฮานีนรับเด็กใหม่ #สถาบันองค์ความรู้เวลเนส (WKI)