back
รายงานพิเศษ: สรุปผล(เบื้องต้น)การลงพื้นที่สองวันและข้อเสนอเชิงนโยบาย "ทิศทางการพัฒนาจะนะและสงขลา: เสียงสะท้อนจากฐานรากสู่การปฏิรูปเชิงโครงสร้าง"
15 พ.ย. 2569 21:04
View: 81

Shukur Dina
รายงานพิเศษ: สรุปผล(เบื้องต้น)การลงพื้นที่สองวันและข้อเสนอเชิงนโยบาย "ทิศทางการพัฒนาจะนะและสงขลา: เสียงสะท้อนจากฐานรากสู่การปฏิรูปเชิงโครงสร้าง"
อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) :
ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่าน
1. บทนำ
การพัฒนาพื้นที่ภาคใต้ของประเทศไทย โดยเฉพาะในจังหวัดสงขลาและจังหวัดชายแดนภาคใต้ มักเผชิญกับความขัดแย้งเชิงโครงสร้างระหว่างนโยบายอุตสาหกรรมขนาดใหญ่จากส่วนกลาง กับวิถีชีวิต ทรัพยากรธรรมชาติ และสิทธิชุมชนดั้งเดิม ในระหว่างวันที่ 14–15 พฤศจิกายน 2569 คณะอนุกรรมาธิการการพัฒนาภาคใต้อย่างมีส่วนร่วม ภายใต้คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร ได้ลงพื้นที่ปฏิบัติภารกิจรับฟังความคิดเห็นและศึกษาดูงานในจังหวัดสงขลา (ซึ่งนับเป็นเวทีที่ 3 ต่อเนื่องจากเกาะสมุยและจังหวัดระนอง) เพื่อเปิดพื้นที่ให้ประชาชน ภาคประชาสังคม และนักวิชาการในพื้นที่ ได้ร่วมกันสะท้อนความจริงและกำหนดทิศทางการพัฒนาพื้นที่ด้วยตนเอง
2. สถานการณ์ปัญหา เสียงสะท้อนจากประชาชน และมิติเชิงวิชาการ
ภารกิจตลอดสองวันแบ่งออกเป็น 2 พื้นที่สำคัญ คือ การลงพื้นที่รับฟังปัญหาเชิงลึก ณ มัสยิดหาดสวนกง อำเภอจะนะ (วันที่ 14 พฤศจิกายน) และเวทีสัมมนาเชิงปฏิบัติการ "Southern Synergy" ณ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ (วันที่ 15 พฤศจิกายน) ซึ่งสะท้อนปัญหาสำคัญใน 3 มิติหลัก ดังนี้:
ก. วิกฤตพื้นที่อำเภอจะนะ: โรงไฟฟ้าขยะ นิคมอุตสาหกรรม และสิทธิที่ดิน (วันที่ 14 พ.ย. 2569)
* การยื่นหนังสือคัดค้านโรงไฟฟ้าขยะตำบลบ้านนา: ตัวแทน “กลุ่มศึกษาติดตามโรงไฟฟ้าขยะตำบลบ้านนา” ได้ยื่นหนังสือร้องเรียนอย่างเป็นทางการต่อประธานคณะกรรมาธิการฯ เพื่อคัดค้านโครงการก่อสร้างโรงไฟฟ้าขยะขนาด 9.9 เมกะวัตต์ (รองรับขยะ 400–500 ตัน/วัน ซึ่งเกินปริมาณขยะในอำเภอจะนะที่มีเพียง 100 ตัน/วัน) ในพื้นที่หมู่ที่ 5 ต.บ้านนา ซึ่งผ่านการศึกษาของ อบจ.สงขลา และ มจพ. โดยชี้ให้เห็น 4 ปมกังวลหลัก ได้แก่
* กระบวนการมีส่วนร่วมที่ไม่โปร่งใสและไม่ครอบคลุมผู้มีส่วนได้เสีย
* ความเสี่ยงด้านภัยพิบัติน้ำท่วมซ้ำซ้อนเนื่องจากพื้นที่ตั้งโครงการเป็นพื้นที่รับน้ำตามฤดูกาล
* มลพิษสะสมระยะยาวทั้งกลิ่น ฝุ่น เถ้าหนัก-เถ้าลอย น้ำชะขยะ และอันตรายจากขบวนรถขนขยะที่วิ่งผ่านชุมชน
* ความเสี่ยงที่จะขัดต่อหลักเกณฑ์มาตรฐานระยะห่างตามมติคณะกรรมการกลางจัดการสิ่งปฏิกูลและมูลฝอย
* เสียงสะท้อนจากผู้นำศาสนาและอัตลักษณ์ท้องถิ่น: บาบอฮุสณี บินหะยีคอเนาะ จากโรงเรียนศาสนบำรุง ได้ตั้งคำถาม 5 ข้อถึงความไม่เป็นธรรม ทั้งประเด็นผู้รับผลประโยชน์จากรายได้ค่าไฟและค่ากำจัดขยะ เทียบกับภาระด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมที่ชาวบ้านต้องแบกรับ พร้อมทิ้งท้ายเตือนสติผู้มีอำนาจว่า "นักการเมืองอย่าได้ทรยศชาวบ้าน" นอกจากนี้ ชาวบ้านยังกังวลว่ามลพิษจากโรงงานจะทำลายเศรษฐกิจสร้างสรรค์และวิถีชีวิตดั้งเดิมของจะนะ ทั้งเกษตรกรรม การศึกษาศาสนา และอาชีพเพาะเลี้ยง "นกเขาชวาเสียงเงินล้าน"
* จี้ กมธ. ใช้กลไกสภาฯ เรียก "อบจ.สงขลา - มจพ." ชี้แจงด่วน: เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและคุ้มครองสิทธิของชุมชนตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ กลุ่มศึกษาติดตามโรงไฟฟ้าขยะตำบลบ้านนา จึงเรียกร้องให้ประธานคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร ใช้อำนาจหน้าที่ในการ “เรียก” ผู้แทนจาก 2 หน่วยงานหลัก ได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ เข้าชี้แจงข้อเท็จจริงต่อคณะกรรมาธิการฯ โดยด่วน เพื่อเปิดเผยข้อมูลการศึกษาทั้งหมดและตรวจสอบกระบวนการกำหนดพื้นที่ตั้งโครงการอย่างตรงไปตรงมา
* ความเหลื่อมล้ำด้านเอกสารสิทธิ: กรณีชุมชนบ้านสวนกง ต.นาทับ ซึ่งตั้งถิ่นฐานมากว่า 150 ปี (154 หลังคาเรือน) ยังคงไร้เอกสารสิทธิเนื่องจากรัฐประกาศเป็นที่สาธารณะทับซ้อนในภายหลัง ส่งผลให้ชาวบ้านต้องใช้มิเตอร์ไฟฟ้าชั่วคราวที่มีราคาแพงกว่าปกติ 2 เท่า ในขณะที่ที่ดินโดยรอบมีโฉนดและถูกกว้านซื้อไปรองรับโครงการนิคมอุตสาหกรรม
ข. เสียงสะท้อนจากเวทีสัมมนากลุ่มย่อย (Workshop 4 ประเด็น ณ ม.อ. หาดใหญ่ วันที่ 15 พ.ย. 2569)
* เศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิต: ประชาชนเรียกร้องความมั่นคงทางรายได้ของผู้สูงอายุ การปฏิรูปการศึกษาเพื่อขยายโอกาส และการเข้าถึงสวัสดิการที่แท้จริงของเด็ก เยาวชน และกลุ่มเปราะบาง
* ปัญหาการบังคับใช้กฎหมายแรงงาน: สะท้อนปัญหาความเหลื่อมล้ำของค่าจ้าง การทำงานล่วงเวลาโดยไม่ได้รับค่าตอบแทน (OT) การจ้างงานโดยไร้สัญญา การเข้าไม่ถึงระบบประกันสังคม การจำกัดสิทธิรวมตัวเป็นสหภาพแรงงาน รวมถึงสิทธิแรงงานหญิงตั้งครรภ์และการใช้แรงงานเด็ก
* เกษตร สิ่งแวดล้อม และภัยพิบัติ: นอกเหนือจากกรณีจะนะ ชาวบ้านในอำเภอสะเดายังแสดงความกังวลต่อโครงการโรงงานปาล์มน้ำมัน ทั้งเรื่องปัญหาน้ำเสีย กลิ่น ควัน การกว้านซื้อที่ดินในพื้นที่ต้นน้ำ และการตั้งข้อสังเกตเรื่องการใช้ช่องว่างทางกฎหมายเพื่อหลีกเลี่ยงการจัดทำประชาพิจารณ์
ค. บทวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง: โรงไฟฟ้าชุมชนและกฎหมายความมั่นคง
จากการนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายและบทวิเคราะห์ทางวิชาการต่อคณะกรรมาธิการฯ ชี้ให้เห็นปัญหาเชิงโครงสร้าง 3 ประการในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ และ 4 อำเภอสงขลา (จะนะ, เทพา, นาทวี, สะบ้าย้อย):
* โครงสร้างการถือหุ้นที่ไม่เป็นธรรม: โครงการโรงไฟฟ้าชุมชน (VSPP) กำหนดให้เอกชนถือหุ้นได้ถึง 90% ขณะที่วิสาหกิจชุมชนถือหุ้นบุริมสิทธิเพียง 10% ทำให้ชุมชนไร้สิทธิออกเสียงและอำนาจบริหาร ถูกเปลี่ยนสถานะเป็นเพียง "ผู้รับจ้างผลิตเชื้อเพลิง" และใช้เป็นเครื่องมือสร้างความชอบธรรมให้กลุ่มทุน
* ช่องโหว่การบังคับใช้ SEA และ EIA: แม้พื้นที่สงขลาและปัตตานีจะมีกรอบการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมเชิงยุทธศาสตร์ (SEA) แล้ว แต่ผู้ประกอบการมักซอยขนาดโครงการให้ต่ำกว่า 10 เมกะวัตต์ เพื่อหลบเลี่ยงการจัดทำรายงาน EIA/EHIA
* การใช้กฎหมายความมั่นคงปิดปากผู้เห็นต่าง (Securitization & SLAPP): การบังคับใช้กฎอัยการศึก พ.ร.ก.ฉุกเฉินฯ และ พ.ร.บ.ความมั่นคงฯ ถูกนำมาใช้ตีตราการเคลื่อนไหวปกป้องสิ่งแวดล้อมของชาวบ้านว่าเป็นภัยความมั่นคง มีการวางกำลังเจ้าหน้าที่ปิดล้อมเวทีรับฟังความคิดเห็น คุกคามทางจิตวิทยา และใช้การฟ้องคดีปิดปาก (SLAPP) เพื่อสกัดกั้นการมีส่วนร่วมของประชาชน
3. สรุปและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย
เพื่อให้การพัฒนาพื้นที่ภาคใต้ตอนล่างตั้งอยู่บนฐานของความเป็นธรรมและประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม คณะกรรมาธิการฯ และภาคประชาสังคมได้สรุปแนวทางขับเคลื่อนและข้อเสนอเชิงนโยบายเร่งด่วน 4 ด้าน ดังนี้:
* ใช้กลไกสภาฯ ตรวจสอบโครงการเร่งด่วน: คณะกรรมาธิการฯ รับข้อเรียกร้องในการใช้อำนาจหน้าที่ เรียกผู้แทนจาก อบจ.สงขลา และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ (มจพ.) เข้าชี้แจงข้อเท็จจริงและเปิดเผยผลการศึกษาโครงการโรงไฟฟ้าขยะ ต.บ้านนา อย่างโปร่งใส พร้อมทัดทานโครงการที่ไม่สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชน
* ปฏิรูปกฎหมายพลังงานและบังคับใช้กรอบ SEA อย่างเคร่งครัด:
* กำหนดให้โครงการพัฒนาทุกประเภทต้องตั้งอยู่ในพื้นที่เหมาะสมตามกรอบ SEA สงขลา-ปัตตานี และอุดช่องโหว่กฎหมายโดยบังคับให้โรงไฟฟ้าขนาดต่ำกว่า 10 เมกะวัตต์ ต้องจัดทำรายงาน EIA/EHIA และยึดหลักการยินยอมพร้อมใจล่วงหน้า (FPIC)
* แก้ไขระเบียบ กกพ. เพิ่มสัดส่วนการถือหุ้นสามัญของวิสาหกิจชุมชนเป็น 30–40% พร้อมให้มีอำนาจยับยั้ง (Veto Power) ในประเด็นสิ่งแวดล้อม
* ยกระดับการกำกับดูแลหลังการจัดตั้งโครงการ: บังคับใช้ระบบตรวจวัดมลพิษอัตโนมัติแบบเรียลไทม์ (CEMS) ที่ประชาชนตรวจสอบได้ 24 ชั่วโมง จัดตั้งคณะกรรมการไตรภาคีที่มีอำนาจสั่งพักใช้ใบอนุญาตเมื่อพบมลพิษเกินมาตรฐาน และกระจายอำนาจบริหารกองทุนพัฒนาไฟฟ้าให้ภาคประชาสังคมดูแลโดยตรง
* ยุติการใช้กฎหมายความมั่นคงปิดกั้นการมีส่วนร่วม: แยกประเด็นการพัฒนาออกจากงานความมั่นคง เสนอให้รัฐบาล ยกเลิกการประกาศใช้ พ.ร.บ.ความมั่นคงฯ ในพื้นที่ 4 อำเภอของจังหวัดสงขลา ห้ามวางกำลังเจ้าหน้าที่ปิดล้อมเวทีสาธารณะ และผลักดันกฎหมายป้องกันการฟ้องคดีปิดปาก (Anti-SLAPP) เพื่อคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน
ข้อมูลและข้อเสนอ(เบื้องต้น)ทั้งหมดจากการลงพื้นที่ทั้งสองวันนี้ จะถูกรวบรวมเข้าสู่รายงานผลการศึกษาของคณะอนุกรรมาธิการฯ เพื่อนำเสนอต่อสภาผู้แทนราษฎร ผลักดันให้เกิดการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างทั้งในด้านสิทธิชุมชน สิทธิแรงงาน สิ่งแวดล้อม และการคืนอำนาจการตัดสินใจในฐานทรัพยากรให้กลับคืนสู่คนในพื้นที่อย่างแท้จริง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง









