รายงานพิเศษ: โซลาร์ฟาร์มสะเทือนใต้! เมื่อคนนาทวีประกาศ “ไม่เอา”... สว.บุญญา ตั้งคำถาม “แล้วจะนะ บ้านเราล่ะ จะทำอย่างไร?”

รายงานพิเศษ: โซลาร์ฟาร์มสะเทือนใต้! เมื่อคนนาทวีประกาศ “ไม่เอา”... สว.บุญญา ตั้งคำถาม “แล้วจะนะ บ้านเราล่ะ จะทำอย่างไร?” อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) : ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่าน วันอังคารที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ผู้เขียนได้มีโอกาสพูดคุยพิเศษกับ อดีตสว.สงขลา ท่านบุญญา หลีเหลด # กระแสความตื่นตัวด้านการปกป้องฐานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในจังหวัดสงขลากำลังลุกโชนอย่างน่าจับตา หลังเกิดแรงสะเทือนครั้งใหญ่จากพื้นที่อำเภอนาทวี นำมาสู่คำถามสำคัญจากผู้นำความคิดในพื้นที่อำเภอจะนะ ถึงอนาคตของชุมชนท่ามกลางการถาโถมของโครงการพลังงานขนาดใหญ่ จุดชนวนจากนาทวี: ชาวบ้านปลักหนูรวมพลังค้านโซลาร์ฟาร์ม 60.84 เมกะวัตต์ ชนวนเหตุเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา ณ ตำบลปลักหนู อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา ชาวบ้านกว่า 150 คน ได้รวมตัวกันเข้าร่วมเวทีให้คำปรึกษาทางกฎหมายและการใช้สิทธิด้านสิ่งแวดล้อม จัดโดยมูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม เพื่อเรียนรู้ขั้นตอนการขออนุญาต กระบวนการรับฟังความคิดเห็นตามกฎหมาย ตลอดจนสิทธิในการตรวจสอบโครงการที่อาจส่งผลกระทบต่อชุมชน แรงขับเคลื่อนดังกล่าวเกิดขึ้นจากข้อห่วงกังวลต่อ โครงการโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ (โซลาร์ฟาร์ม) ขนาดใหญ่ กำลังการผลิต 60.84 เมกะวัตต์ บนพื้นที่กว่า 348 ไร่ ซึ่งตั้งอยู่ติดกับ ป่าชุมชนเนื้อที่ 520 ไร่ และอยู่ใกล้แหล่งน้ำสำคัญที่ชาวบ้านใช้เพื่อการอุปโภคบริโภค กระทั่งล่าสุด ชาวบ้านได้ร่วมกันยื่นหนังสือคัดค้านต่อองค์การบริหารส่วนตำบลปลักหนู พร้อมแนบ 473 รายชื่อประชาชน เพื่อแสดงจุดยืนไม่เอาโครงการ และเรียกร้องให้พิจารณาความเหมาะสมโดยคำนึงถึงสิทธิชุมชนเป็นหลัก ((ข้อมูล: เครือข่ายจะนะรักษ์ถิ่น Shukur Dina https://www.facebook.com/share/p/1EGtnqxfeK/?mibextid=wwXIfr ) สว.บุญญา สะท้อนแรงกระเพื่อม: “แล้วจะนะบ้านเราล่ะ... จะทำอย่างไร?” หลังจากกระแสคนนาทวีประกาศจุดยืนอย่างชัดเจน อาจารย์บุญญา หลีเหลด อดีตสมาชิกวุฒิสภา จังหวัดสงขลา (ยุคประชาธิปไตยเต็มใบ) ซึ่งปัจจุบันเป็นผู้รับใบอนุญาต โรงเรียนทรัพย์ธานี ในตลาดจะนะ ได้ออกมาสะท้อนความคิดเห็นต่อบทเรียนดังกล่าว โดยตั้งคำถามชวนคิดถึงคนในพื้นที่ว่า “เมื่อนาทวีลุกขึ้นมาปกป้องป่าและแหล่งน้ำ แล้วจะนะ บ้านเราล่ะ ที่กำลังเผชิญโครงการลักษณะเดียวกัน จะทำอย่างไร?” คำถามนี้พุ่งเป้าไปที่ “โครงการนาทับพัฒนาพลังงานแสงอาทิตย์ ระยะที่ 1” ในพื้นที่ตำบลนาทับ อำเภอจะนะ ซึ่งมีกำลังการผลิตถึง 98 เมกะวัตต์ และครอบคลุมพื้นที่กว้างใหญ่กว่า 716 ไร่ อดีต สว.บุญญา ชี้ให้เห็นว่า โซลาร์ฟาร์มในพื้นที่จะนะกำลังสร้างความห่วงใยในลักษณะเดียวกัน: * การสูญเสียพื้นที่ป่าและวิถีชีวิต: การถางพืชและปรับหน้าดินทำให้สภาพพื้นที่แล้งคล้ายทะเลทราย สัตว์ป่าไร้ที่อยู่ และชาวบ้านต้องสูญเสียพื้นที่ประกอบอาชีพเดิม เช่น การเลี้ยงสัตว์ การตัดหญ้า และการหาปลา * ผลกระทบจากบกสู่ทะเล: พื้นที่บกมีความเชื่อมโยงกับแหล่งน้ำและระบบนิเวศชายฝั่ง หากเกิดการกัดเซาะและชะล้างตะกอน ย่อมส่งผลกระทบโดยตรงต่อชุมชนประมงชายฝั่ง * วิกฤตความร้อน: สภาพพื้นผิวที่เปลี่ยนไปทำให้อุณหภูมิในพื้นที่เพิ่มสูงขึ้น อากาศร้อนอบอ้าวและแห้งแล้ง > [กรอบ SEA ชี้ชัด: การพัฒนาต้องยึดความสมดุลและนิเวศเชื่อมโยง] > ข้อห่วงกังวลของ อดีต สว.บุญญา สอดคล้องกับ รายงานผลการศึกษา SEA สงขลา-ปัตตานี (จะนะ) จัดทำโดย สศช. ร่วมกับสถาบันการศึกษาในพื้นที่ (เช่น ม.สงขลานครินทร์) ซึ่งมติ ครม. รับทราบแล้ว โดย SEA กำหนดทิศทางพัฒนาที่เน้นความสมดุล 3 มิติ (เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม) บนฐานทรัพยากรเดิม และย้ำว่าการพัฒนาใน อ.จะนะ ต้องคำนึงถึง "ความเชื่อมโยงระบบนิเวศจากบกสู่ทะเล" การพัฒนาบนบกต้องไม่ก่อตะกอน มลพิษ หรือการกัดเซาะลงสู่ลำคลองและชายฝั่ง จนกระทบต่อเศรษฐกิจฐานราก ประมงพื้นบ้าน เกษตรกรรม และปศุสัตว์ > นอกจากนี้ งานวิจัยสิ่งแวดล้อมทั้งในและต่างประเทศ (เช่น สหราชอาณาจักร สหรัฐฯ และงานวิจัยในไทย) ยังยืนยันตรงกันว่า การติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ขนาดใหญ่ส่งผลต่อ “จุลภูมิอากาศ” (Microclimate) เกิดปรากฏการณ์เกาะความร้อน (Heat Island Effect) อากาศร้อนอบอ้าว และหากถางพืชพรรณตัดทางน้ำเดิม จะก่อการชะล้างพังทลายของดิน (Soil Erosion) ตกค้างลงสู่แหล่งน้ำชุมชน > “จะโหนง Model” และ 4 ข้อสังเกตเชิงยุทธศาสตร์ตามกรอบ SEA เพื่อไม่ให้เกิดความขัดแย้งและแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ อดีต สว.บุญญา หลีเหลด ย้ำว่า “ชุมชนไม่ได้คัดค้านการพัฒนา” แต่ต้องเป็นการพัฒนาที่ใสสะอาดและไม่ทิ้งคนตัวน้อยไว้ข้างหลัง โดยนำเสนอแนวทาง “จะโหนง Model” 5 ข้อสำคัญ (กันพื้นที่ 30%, สร้างการเรียนรู้ชุมชน, เยียวยาตรงจุด, ดูแลสิ่งแวดล้อมรอบด้าน และกระจายประโยชน์สู่ส่วนรวม) ข้อเสนอดังกล่าวเมื่อนำมาถอดบทเรียนร่วมกับ ข้อสังเกตเชิงยุทธศาสตร์หากจะดำเนินโครงการโซลาร์ฟาร์มใน อ.จะนะ ตามกรอบ SEA พบแนวทางปฏิบัติ 4 ประการสำคัญ: * แก้ปัญหาพื้นที่ทับซ้อน (Land Use Conflict): ต้องไม่เปลี่ยนสภาพป่าหรือพื้นที่ทำกินเดิมจนแล้งคล้ายทะเลทราย และต้อง กันพื้นที่ปลอดภัยอย่างน้อย 30% (Buffer Zone) ตามแนวทาง "จะโหนง Model" ให้ชาวบ้านใช้เลี้ยงสัตว์และหาปลาได้ * คุมผลกระทบจุลภูมิอากาศและทางน้ำ (Microclimate & Hydrology): วางระบบระบายน้ำเพื่อป้องกันน้ำท่วมขัง คงพืชพรรณปกคลุมดินเดิมไว้ให้มากที่สุดเพื่อลดความร้อนและความแห้งแล้ง * ป้องกันห่วงโซ่ผลกระทบจากบกสู่ทะเล (Land-to-Sea Impact): เข้มงวดมาตรการป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน ไม่ให้ตะกอนตกลงสู่แหล่งน้ำอุปโภคบริโภคและชายฝั่งกระทบอาชีพประมงพื้นบ้าน * สร้างความยินยอมและเคารพสิทธิชุมชน (Social License to Operate): บทเรียน 473 รายชื่อคัดค้านที่ อ.นาทวี สะท้อนว่า หากโครงการขาดความโปร่งใส ชุมชนจะออกมาคัดค้านทันที ผู้ประกอบการในจะนะจึงต้องเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นตรงไปตรงมาและมีมาตรการชดเชยที่เป็นธรรม สรุปเชิงนโยบาย: การพัฒนาที่ใสสะอาด ต้องไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง บทเรียนจาก อ.นาทวี ข้อสะท้อนของ อดีต สว.บุญญา หลีเหลด และผลการศึกษา SEA สงขลา-ปัตตานี ต่างนำมาสู่ข้อสรุปเชิงนโยบายเดียวกันว่า "หากจะดำเนินโครงการโซลาร์ฟาร์มใน อ.จะนะ การเป็นพลังงานสะอาดบนกระดาษอย่างเดียวไม่เพียงพอ" แต่ต้องเป็นการพัฒนาที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในระดับนิเวศจริง โดยปรับรูปแบบสู่ Agrivoltaics / Ecovoltaics (โซลาร์ฟาร์มคู่ขนานการเกษตรและอนุรักษ์นิเวศ) ตามกรอบ SEA เพื่อให้การพัฒนาพลังงานเดินควบคู่ไปกับการรักษาฐานทรัพยากร วิถีชีวิต และคุณภาพชีวิตของคนตัวน้อยในชุมชนได้อย่างยั่งยืนและเกิดสันติสุขอย่างแท้จริง