เครือข่ายประชาชน เกษตรกร นักวิชาการ จี้ไทยแก้สารพิษปนเปื้อนข้ามแดน เร่งเจรจาเมียนมา–จีน แก้ปัญหาเหมืองต้นทาง เร่งหาน้ำสำรองให้แม่สาย

เชียงราย — เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง เรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีลงพื้นที่แม่สาย รับฟังชุมชนและเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาแม่น้ำปนเปื้อน พร้อมเสนอให้รัฐบาลไทยเปิดเจรจากับเมียนมาและจีนเพื่อจัดการผลกระทบจากเหมืองที่ต้นทาง จัดประชุมคณะทำงานด้านคุณภาพน้ำไทย–เมียนมาครั้งแรกที่แม่สาย และเร่งจัดหาแหล่งน้ำสำรองสำหรับผลิตประปาและทำการเกษตร ขณะที่ ส.ส. มลธิชา ไชยบาล เปิดเผยว่า ส.ส. เชียงราย 4 คน ยื่นหนังสือขอให้กรรมาธิการลงพื้นที่ พร้อมเสนอให้จัดน้ำสะอาดแก่ 14 หมู่บ้านเมื่อประปาขัดข้อง เมื่อเวลา 13.00 น. วันศุกร์ที่ 13 พฤศจิกายน 2569 ที่ศาลาอเนกประสงค์ถ้ำผาจม (หัวฝาย) อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย มีตัวแทนชุมชนริมน้ำสาย กลุ่มผู้ใช้น้ำ RMC3 กลุ่มผู้ใช้น้ำเขื่อนแม่กกฝั่งขวา สภาเกษตรกรแม่สาย และนักวิชาการร่วมสะท้อนปัญหา โดยมลธิชา ไชยบาล ส.ส. เชียงราย เขต 6 รายงานความคืบหน้าการผลักดันข้อเสนอผ่านรัฐสภา ตัวแทนชุมชนแม่สายระบุว่า ช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน การประปาส่วนภูมิภาคต้องหยุดผลิตและจ่ายน้ำชั่วคราวหลังน้ำดิบจากแม่น้ำสายขุ่นจัด ชาวบ้านหลายครัวเรือนเตรียมสำรองน้ำไม่ทัน จึงขอให้การประปาแจ้งเตือนอย่างทันท่วงทีด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย และจัดระบบน้ำสำรองที่นำมาใช้ได้ทันทีเมื่อระบบผลิตหลักหยุดเดินเครื่อง พร้อมพิจารณาแหล่งน้ำดิบทางเลือกที่ลดการพึ่งพาแม่น้ำสาย ตัวแทนชุมชนยังเสนอให้เปิดวงหารือกับประเทศที่เกี่ยวข้องและให้องค์กรระหว่างประเทศเข้ามาช่วยผลักดันการบำบัดน้ำเสียจากเหมืองก่อนปล่อยลงแม่น้ำ ส่วนชุมชนริมน้ำที่เผชิญน้ำท่วมซ้ำขอให้รัฐลงมาหารือกับชาวบ้านก่อนกำหนดแนวพนังป้องกันน้ำท่วม เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่และหลีกเลี่ยงการย้ายชุมชน ตัวแทนสภาเกษตรกรแม่สายและกลุ่มผู้ใช้น้ำสะท้อนว่า ความกังวลอยู่ที่การสะสมของสารปนเปื้อนในดินและผลผลิต พ่อค้าเริ่มสอบถามผลตรวจสินค้า ขณะที่เกษตรกรกังวลว่าหากจำหน่ายข้าว พืชผัก หรือปลาไม่ได้ จะกระทบรายได้โดยตรง จึงขอให้รัฐจัดบริการตรวจผลผลิตที่เข้าถึงง่ายและทราบผลเร็วพอสำหรับการซื้อขาย พร้อมทบทวนแผนแหล่งน้ำสำรองให้สามารถส่งน้ำเข้าคลองชลประทานได้ ตัวแทนกลุ่มผู้ใช้น้ำ RMC3 เสนอให้สนับสนุนระบบสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์เป็นรายครัวเรือน เพื่อให้เกษตรกรมีทางเลือกใช้น้ำระหว่างรอโครงการแหล่งน้ำระยะยาว ขณะที่ตัวแทนกลุ่มผู้ใช้น้ำเขื่อนแม่กกฝั่งขวาเรียกร้องให้เร่งจัดหาน้ำทดแทนเช่นกัน เนื่องจากเกษตรกรยังต้องพึ่งน้ำจากแม่น้ำกกและกำลังเข้าสู่ฤดูทำนาปรัง ดร.ไชยณรงค์ เศรษฐเชื้อ นักวิชาการมหาวิทยาลัยมหาสารคาม เสนอให้รัฐบาลจีนกำกับดูแลผู้ประกอบการจีนที่ลงทุนทำเหมืองในต่างประเทศ และให้ไทยใช้กลไกคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขงประสานลาว กัมพูชา และเวียดนาม เพื่อตรวจสอบแหล่งมลพิษในแม่น้ำโขงและลำน้ำสาขา เขายังขอให้หน่วยงานไทยเปิดเผยผลตรวจคุณภาพน้ำโดยเร็ว โดยยกกรณีชุมชนริมโขงในภาคอีสานที่ได้รับข้อมูลล่าช้าจนประชาชนใช้น้ำและหาปลาตามปกติไปแล้ว ด้าน ผศ.ดร.เสถียร ฉันทะ จากมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย เสนอให้นายกรัฐมนตรีลงพื้นที่และสั่งการให้กระทรวงที่เกี่ยวข้องใช้ข้อมูลร่วมกัน เพื่อวางแผนทั้งระยะฉุกเฉินและระยะยาว ระหว่างที่โครงการแหล่งน้ำใหม่ยังต้องใช้เวลา เขาเสนอให้จัดระบบน้ำดื่มฉุกเฉินและน้ำประปาสำรอง พร้อมศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้น้ำดิบจากแหล่งน้ำแม่คำและแม่สะแลบเพื่อผลิตประปา ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง สรุปข้อเรียกร้องจากเวทีให้รัฐบาลไทยเจรจากับเมียนมาเรื่องการกำกับดูแลเหมืองที่ต้นทาง และเปิดหารือกับจีนด้วย เพราะผู้ประกอบการและผู้ซื้อแร่จากจีนมีบทบาทในห่วงโซ่การค้าแร่ตามที่เขาระบุ พร้อมเชิญนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและคณะลงพื้นที่แม่สาย และเสนอให้จัดประชุมคณะทำงานด้านคุณภาพน้ำไทย–เมียนมาครั้งแรกที่อำเภอแม่สาย เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายเห็นสภาพแม่น้ำและเริ่มตรวจติดตามคุณภาพน้ำร่วมกัน ดร.สืบสกุลยังเสนอให้ไทยยุติการนำเข้าแร่บางชนิดผ่านด่านเชียงแสนและแม่สาย ยุติการส่งต่อแร่ไปยังจีน และยุติการส่งออกเครื่องจักร อุปกรณ์ และสารเคมีสำหรับทำเหมืองไปยังเมียนมา โดยใช้มาตรการทางการค้าควบคู่กับการตรวจคุณภาพน้ำ เขาระบุว่าความกังวลเรื่องสารปนเปื้อนในแปลงนาและผลผลิตมีผลทั้งต่อรายได้ของเกษตรกรและความปลอดภัยทางอาหาร เพราะผลผลิตจากพื้นที่ถูกส่งไปจำหน่ายนอกชุมชนด้วย ด้านนางมลธิชา ไชยบาล ส.ส. เชียงราย เขต 6 กล่าวว่า เธอนำปัญหามลพิษทางน้ำเข้าสู่รัฐสภาแล้ว 6 ครั้งนับตั้งแต่เข้ารับตำแหน่ง ผ่านการตั้งกระทู้ถาม การหารือในที่ประชุม และการอภิปรายระหว่างพิจารณาร่างกฎหมาย รวมถึงร่างพระราชบัญญัติงบประมาณ โดยได้ตั้งกระทู้ถามถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และยื่นกระทู้ถามถึงกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ด้วย ส.ส. เชียงราย เขต 6 กล่าวต่อว่า เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน ส.ส. เชียงราย 4 คน ยื่นหนังสือต่อกรรมาธิการด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ และได้รับแจ้งว่ากรรมาธิการจะเข้ามารับฟังปัญหาในวันที่ 23 พฤศจิกายน โดยเธอเสนอให้ลงพื้นที่แม่สายเพื่อรับฟังประชาชนและเกษตรกร พร้อมระบุหน่วยงานรับผิดชอบและกรอบเวลาแก้ไขให้ชัดเจน จัดทำแผนจัดสรรน้ำเพื่ออุปโภคบริโภคและการเกษตรทั้งในภาวะปกติและฉุกเฉิน จัดน้ำสะอาดแก่ 14 หมู่บ้านเมื่อประปาขัดข้อง และเตรียมแหล่งน้ำสำรอง นอกจากนี้ยังเสนอให้ใช้ผลตรวจสารหนูและโลหะหนักในน้ำและตะกอนของแม่น้ำทั้งสี่สายมาประกอบการจัดการคุณภาพน้ำ ควบคู่กับการฟื้นฟูแหล่งน้ำและควบคุมมลพิษที่ต้นทาง ในการหารือครั้งล่าสุดในรัฐสภามได้เรียกร้องให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกระทรวงการต่างประเทศเร่งดำเนินการ 5 เรื่อง ได้แก่ เร่งก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่คำเพื่อเป็นแหล่งน้ำสำรองสำหรับผลิตประปา พัฒนาระบบน้ำบาดาลสำหรับแปลงเกษตรและเกษตรกรรายย่อย จัดทำแผนที่ความเสี่ยงและแผนเฝ้าระวังสารปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหารโดยอ้างอิงผลตรวจของกรมชลประทาน จัดประชุมไทย–เมียนมาที่แม่สายเพื่อตรวจคุณภาพน้ำร่วมกัน และตั้งคณะกรรมการร่วมระดับชาติเพื่อประสานการแก้ปัญหา ส่วนความคืบหน้าที่กระทรวงการต่างประเทศเตรียมเจรจากับเมียนมา ได้รับแจ้งว่า รองนายกฯ/รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)มีกำหนดลงพื้นที่แม่สายในวันที่ 15 พฤศจิกายน ส่วนวันที่ 19 พฤศจิกายน จะเข้าร่วมการพิจารณาปัญหาสิ่งแวดล้อมที่รัฐสภา พร้อมย้ำข้อเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีลงพื้นที่แม่สายด้วยตนเอง เพื่อรับฟังประชาชนและสั่งการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องแก้ไขปัญหา โดยระบุว่าความกังวลเรื่องการปนเปื้อนในแหล่งน้ำครอบคลุมหลายพื้นที่และหลายจังหวัด