นาข้าวก่ำอินทรีย์ สาโทคราฟต์โและลูกแป้งสปอร์ไผ่สูตรโบราณ

บรรยากาศปลายฝนต้นหนาว ลมเย็นๆ เริ่มโชยมาแบบนี้ หลายคนคงนึกถึงรวงข้าวในนาที่กำลังตั้งท้องพร้อมเก็บเกี่ยวใช่ไหมครับ ช่วงนี้แหละที่ผมอยากชวนทุกคนอ่านเรื่องเล่าของ แม่บาลเย็น สุนันตา แห่งบ้านเย็นตาเกษตรอินทรีย์ อ.ดอยสะเก็ด ที่ทำให้เราเห็นว่า จากข้าวอินทรีย์ดั้งเดิมที่ปลูกด้วยใจ ไม่เร่งปุ๋ยเคมี แม้จะได้ผลผลิตน้อย แต่พอเอามาต่อยอดภูมิปัญญาและตรารับรอง GI ข้าวก่ำล้านนาดอยสะเก็ดของที่นี่พุ่งไปถึงกิโลละ 150 บาทเลย นอกจากเรื่องข้าวสวยๆ ไฮไลต์ที่เด็ดมากๆ คือ ภูมิปัญญาลูกแป้งและการหมักสาโท ที่แม่บานเย็นสืบทอดมาจากป้ออุ้ยแม่อุ้ยในชุมชน ย้อนไปในอดีตช่วงงานกินสลากหรือช่วงเทศกาลปี๋ใหม่เมือง ชาวบ้านมักจะหมักสาโทไว้ต้อนรับญาติมิตร แม้แต่ในพิธีเลี้ยงผีปู่ย่าก็ยังต้องใช้เหล้าพื้นบ้านตามประเพณีดั้งเดิม จนกลายมาเป็นความม่วนซื่นในวันดำหัวคนเฒ่าคนแก่ที่ทุกคนเอาสาโทฝีมือตัวเองมาวัดฝีมือกันว่าต้องครบเครื่องทั้ง "ขื่น หอม ขึ้น" ปัจจุบันแม่บานเย็นไม่ได้ทำแบบหลบๆ ซ่อนๆ เหมือนในอดีตอีกแล้ว แต่ร่วมมือกับ ม.ราชภัฏ และตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชน ยกระดับข้าวก่ำมาทำเป็นสาโทคราฟต์ต้นแบบ เด็ดสะกอย ที่มีความพิเศษสุดๆ ตั้งแต่ขั้นตอนการทำลูกแป้ง เก็บสปอร์จากกอไผ่ เลือกใช้สปอร์และจุลินทรีย์ธรรมชาติจากกอไผ่ในสวนอินทรีย์มาทำหัวเชื้อ
 แป้งปั้นสมุนไพร นำข้าวอินทรีย์ผสมเครื่องลาบ คือพวก ข่า ดีปลี และหอมขาว กระเทียม ให้มีรสเผ็ดร้อนกลมกล่อม
 ตอนหมักจะใส่กล้วยน้ำว้าปิ้ง อ้อย และพริก เพื่อให้จุลินทรีย์ย่อยความหวานออกมาเป็นสาโทที่หอมลำ และเต็มไปด้วยโปรไบโอติกส์ดีต่อสุขภาพ
 กากข้าวที่เหลือจากการกรองน้ำสาโท ไม่ได้ทิ้งให้เสียเปล่า เอามาปรุงเป็น "ยำส่า" รสเด็ดไว้กินกับข้าวร้อนๆ แกล้มกันได้อย่างลงตัว
 หน้าหนาวนี้ ใครกำลังมองหาเรื่องราวอบอุ่นหัวใจ ได้กลิ่นอายวิถีชีวิตคนเหนือ ได้เรียนรู้ทั้งการทำเกษตรอินทรีย์และศาสตร์การหมักดองพื้นบ้าน แวะไปแอ่วหาแม่บานเย็นที่ดอยสะเก็ดรับรองว่าม่วนอกม่วนใจ๋แน่นอน...