"เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" บนเส้นทางดับไฟใต้: ทุบกะลา "การทหารนำการเมือง" ย้อนรอยโมเดล "เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า" สู่ "สนามการศึกษา", ถอดรหัสโครงสร้างอำนาจซ้อนและความสัมพันธ์เชิงกฎหมาย "สมช.-กอ.รมน.-ศอ.บต.", แฉแผลเป็นทุจริต-วัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิด, วิกฤตโควตาการเมืองเลขาธิการ ศอ.บต., ตีแผ่เครือข่าย "ทุน

"เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา" บนเส้นทางดับไฟใต้: ทุบกะลา "การทหารนำการเมือง" ย้อนรอยโมเดล "เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า" สู่ "สนามการศึกษา", ถอดรหัสโครงสร้างอำนาจซ้อนและความสัมพันธ์เชิงกฎหมาย "สมช.-กอ.รมน.-ศอ.บต.", แฉแผลเป็นทุจริต-วัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิด, วิกฤตโควตาการเมืองเลขาธิการ ศอ.บต., ตีแผ่เครือข่าย "ทุนเทา-อาชญากรรมข้ามแดน", ชำแหละวาทกรรม "เกษตรกรไม่รวย" กับโครงสร้างรัฐอุ้มทุนใหญ่, พร้อมเจาะลึก 6 มิติปฏิรูป และโมเดลพลังภาคประชาชนคุมเบ็ดเสร็จ : อุสตาซอับดุชชะกูรฺ บินชาฟิอีย์ (อับดุลสุโก ดินอะ) รองประธานสภาประชาสังคมชายแดนใต้ / ที่ปรึกษาสมาคมโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามจังหวัดสงขลาและสมาคมสมาพันธ์โรงเรียนเอกชนภาคใต้ :เรียบเรียง ด้วยพระนามของอัลลอฮฺผู้ทรงเมตตากรุณาปรานีเสมอ ขอความสันติและความจำเริญแด่ศาสนทูตมุฮัมมัด ผู้เจริญรอยตามท่าน และสุขสวัสดีผู้อ่านทุกท่าน บทนำสถานการณ์ การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์แก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้กำลังเผชิญหน้ากับความท้าทายเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่ เมื่อวันที่ 3 กันยายน 2569 ณ โรงแรมคริสตัล หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ผู้เขียนได้เข้าร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ “การจัดทำสรุปสถานการณ์ ปัญหาและอุปสรรคในการแก้ไขปัญหาในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569”สำหรับผู้เขียนแล้วการประชุมครั้งนี้ได้แสดงความคิดเห็นและเสนอแนะ โดยมองว่ามันไม่เพียงแต่สะท้อนเสียงจากพื้นที่เพื่อมุ่งสู่การกระจายอำนาจและปลดล็อกคอขวดงบประมาณเท่านั้น หากแต่ยังพุ่งเป้าไปที่ "อุปสรรคเชิงโครงสร้างอำนาจ", ปมปัญหาความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างส่วนกลางกับพื้นที่, วิกฤตธรรมาภิบาลภายในองค์กรผู้นำ, เครือข่ายผลประโยชน์ใต้ดิน และการใช้ "นโยบายความมั่นคงที่ยังคงยึดติดกับการทหารนำการเมือง" ซึ่งสวนทางกับบทเรียนทางประวัติศาสตร์ที่พิสูจน์แล้วว่าความขัดแย้งจะคลี่คลายได้ก็ต่อเมื่อเปลี่ยนสนามรบให้กลายเป็นพื้นที่ทางเศรษฐกิจ สังคม และการศึกษาอย่างแท้จริง สถานการณ์ความมั่นคงล่าสุด: เสียงสะท้อนจาก "บิ๊กเกรียง" กับวิกฤต "โรครัฐทำ" ผู้เขียนได้นำทัศนะของพลเอก เกรียงไกร ศรีรักษ์ รองประธานวุฒิสภา และอดีตแม่ทัพภาคที่ 4 ซึ่งได้สะท้อนมุมมองสำคัญผ่านสื่อ: * วิกฤต "โรครัฐทำ": ความกังวลต่อปรากฏการณ์ที่สังคมมักด่วนสรุปและตั้งข้อสงสัยว่ารัฐเป็นผู้กระทำความรุนแรงหรือเหตุการณ์ไม่ดีที่เกิดขึ้น ซึ่งปัจจุบันลามขยายตัวออกไปทั่วประเทศ * กรณีข้อกล่าวหาเฮลิคอปเตอร์: ยืนยันชัดเจนว่าในยุคที่ตนดำรงตำแหน่งแม่ทัพภาคที่ 4 ไม่เคยมีและไม่เคยใช้เฮลิคอปเตอร์ขึ้นปฏิบัติการยิงประชาชนในพื้นที่ รวมถึงไม่มีความจำเป็นต้องกระทำเช่นนั้น * ความสำคัญของการข่าวกรองเชิงลึก: การคลี่คลายปัญหาต้องอาศัยความต่อเนื่องและความไว้วางใจอันดีระหว่างเจ้าหน้าที่รัฐกับมวลชนในพื้นที่ เจาะลึก 6 มิติการพัฒนาตามเจตนารมณ์ ม.11 และความท้าทายยุค "เสธ.ปูด้วง" การประเมินสถานการณ์ความเคลื่อนไหวใน 6 มิติหลัก เชื่อมโยงบริบทการเปลี่ยนผ่านอำนาจ ดังนี้: * มิติด้านความมั่นคง การทหารนำการเมือง ปมปัญหาโครงสร้างอำนาจซ้อน และวิกฤตด่านตรวจ-สงครามข้อมูลข่าวสาร (AI): * กับดัก "การทหารนำการเมือง": ปัญหาอุปสรรคใหญ่หลวงในปัจจุบันคือนโยบายรัฐในทางปฏิบัติยังคงใช้การทหารนำการเมือง ซึ่งสวนทางกับหลักการพัฒนาที่ควรจะเป็น หากย้อนมองประวัติศาสตร์ความสำเร็จในอดีตยุคอดีตนายกรัฐมนตรี พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ เคยพลิกความขัดแย้งไทย-กัมพูชาให้ "เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า" จนประสบความสำเร็จอย่างงดงาม ในบริบทจังหวัดชายแดนภาคใต้จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้อง "เปลี่ยนสนามรบเช่นเป็นสนามการศึกษาและการพัฒนา" * ปมความล้มเหลวของด่านตรวจดั้งเดิมและการสร้างพื้นที่ปลอดภัย: ทำไมกลุ่มคนร้ายสามารถก่อเหตุและหลบหนีผ่านด่านตรวจความมั่นคงไปได้ไกล สะท้อนช่องโหว่ของระบบการรักษาความปลอดภัยแบบดั้งเดิมที่สร้างความอึดอัดและภาระให้ประชาชนผู้บริสุทธิ์ แต่กลับไร้ประสิทธิภาพในการสกัดกั้นภัยคุกคามจริง ดังที่ ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตภิรมย์ศรี ชี้ว่าแม้สถิติเหตุรุนแรงในภาพรวมจะไม่ได้พุ่งสูง แต่ท่าทีที่แข็งกร้าวและการพึ่งพาด่านตรวจกายภาพที่สร้างความเดือดร้อน อาจกลายเป็นอุปสรรคต่อกระบวนการสร้างสันติภาพระยะยาว สอดคล้องกับมุมมองของ รศ.เอกรินทร์ ต่วนศิริ นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์ในมอ .ปัตตานีที่ระบุว่าการตอบโต้ด้วยมาตรการแข็งกร้าวอาจเป็นการเดินเข้าสู่กับดักที่ฝ่ายก่อการต้องการ * สงครามข้อมูลข่าวสาร ภาพถ่าย AI และบทบาทสื่อ: เช่นบนโลกออนไลน์มีการเผยแพร่ภาพผู้ต้องสงสัยและหลักฐานผ่านกระบวนการ AI Upscaling ผลตรวจสอบโดย Thai PBS Verify พบอัตราความผิดเพี้ยนสูงถึง 93.8% กลายเป็น ปรากฏการณ์ภาพหลอนของเอไอ (AI Hallucination) อาวุธปืนหรือสรีระมนุษย์บิดเบี้ยว จนถูกขบวนการ IO ฉวยโอกาสปั่นกระแสทำลายความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐาน ในยุคที่ AI และอัลกอริธึ่มทรงอิทธิพล รศ.ดร.วิไลวรรณ จงวิไลเกษม เน้นย้ำว่าโจทย์ใหญ่ของภาครัฐและสื่อไม่ใช่แค่การเป็นกระบอกเสียง แต่ต้องทำหน้าที่เป็น "วัคซีนทางปัญญา" ตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเข้มข้นเพื่อรักษาความน่าเชื่อถือ (Public Trust) และก้าวข้ามการรายงานข่าวที่วิ่งตามกระแสโซเชียลซึ่งอาจโหมกระพือความเกลียดชัง * ชำแหละความสัมพันธ์ "สมช.-กอ.รมน.-ศอ.บต." ทั้งในแง่กฎหมายและเชิงประจักษ์: * มิติทางกฎหมาย: * สมช. (สภาความมั่นคงแห่งชาติ): มีสถานะเป็นหน่วยงานกำหนดนโยบายระดับชาติ ออกแผนความมั่นคงเฉพาะกิจ (เช่น นโยบายและแผนการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้) ภายใต้ พ.ร.บ. สภาความมั่นคงแห่งชาติ พ.ศ. 2559 แต่อำนาจในการสั่งการเชิงปฏิบัติการในพื้นที่มีข้อจำกัด * กอ.รมน. (กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร): ขับเคลื่อนตาม พ.ร.บ. การรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. 2551 โดยมีแม่ทัพภาคที่ 4 ในฐานะ ผอ.รมน.ภาค 4 สวมหมวกผู้บัญชาการเหตุการณ์ มี พ.ร.บ.กฎอัยการศึก และ พ.ร.ก.บริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน หนุนเสริม ทำให้มีอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดด้านความมั่นคง * ศอ.บต. (ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้): ดำเนินงานตาม พ.ร.บ. การบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2550 เน้นการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และการอำนวยความยุติธรรมพลเรือน แต่มักเผชิญข้อจำกัดเมื่อประเด็นการพัฒนาคาบเกี่ยวกับมาตรการความมั่นคง * ปัญหาในทางปฏิบัติ (Empirical Gaps): * ภาวะเหลื่อมล้ำและเอกภาพของสายการบังคับบัญชา: เกิดปัญหา "ใครนำใคร" ระหว่างงานฝ่ายความมั่นคง (กอ.รมน.) และงานฝ่ายพัฒนา (ศอ.บต.) ในบางห้วงเวลาที่นโยบายส่วนกลางเปลี่ยนผ่านซึ่งในเชิงประจักษ์ตอนนี้หลังปฏิวัติรัฐประหารแม้จะผ่านมานานแล้ว รัฐบาลมาจากเลือกตั้ง กอ.รมน.ยังมีอำนาจเหนือกว่า * ความซ้ำซ้อนของงบประมาณและข้อมูล: การจัดสรรงบประมาณแก้ปัญหาความไม่สงบและการพัฒนาท้องถิ่นมีความทับซ้อน ขาดกลไกบูรณาการข้อมูลร่วมแบบ Real-time ระหว่าง 3 หน่วยงานหลักจนล่าสุดผลสำรวจนิด้าโพล สะท้อนประชาชนตั้งคำถามว่า งบประมาณนับแสนๆล้านแต่แก้ปัญหาไฟใต้ได้แค่นี้หรือ? * ท่ามกลางความท้าทายจากการเข้ามาคุม สมช. ของ พล.อ.ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ ("เสธ.ปูด้วง") อดีตเลขาธิการ กอ.รมน. ซึ่งสะท้อนการดึง "สายทหารอาชีพ" กลับมากุมบังเหียน ชมคลิปประกอบการประกาศกร้าวเรื่อง "การเป็นผู้ล่า" ทำงานคู่กับแม่ทัพภาคที่สี่ (แม่ทัพยูร)ยิ่งตอกย้ำความกังวลของภาคประชาสังคมว่ามิติสันติวิธีอาจถูกลดทอนลงไปอีก * มิติด้านเศรษฐกิจ ทุนสีเทา อาชญากรรมข้ามแดน และการปลดล็อกวาทกรรมทุนผูกขาดเกษตรกร: * วิกฤตทุนเทาใต้ปีกชายแดน: แม้ที่ชายแดนใต้จะมีด่านและหน่วยความมั่นคงทำงานอย่างหนัก แต่จากงานวิจัยและข้อสังเกตเชิงประจักษ์พบว่า "ทุนเทา" ในพื้นที่นี้มีสัดส่วนและความหนาแน่นมากกว่าพื้นที่อื่นในประเทศอย่างมีนัยสำคัญ โดยมีแหล่งกำเนิดหลักจากกิจกรรมผิดกฎหมายข้ามพรมแดน ได้แก่: * การค้าข้ามแดนผิดกฎหมาย: ขบวนการลักลอบค้าน้ำมันเถื่อน และสินค้าหนีภาษี (บุหรี่, สุรา และสินค้าอุปโภคบริโภค) ที่ใช้ช่องทางธรรมชาติริมแม่น้ำ * อาชญากรรมรูปแบบใหม่และข้ามชาติ: เครือข่ายยาเสพติด, แชร์ลูกโซ่, การพนันออนไลน์, และแก๊งคอลเซ็นเตอร์ * ผลประโยชน์มหาศาลจากวงจรอุบาทว์เหล่านี้ทำหน้าที่เป็น "ท่อน้ำเลี้ยงใต้ดิน" หล่อเลี้ยงเครือข่ายผู้มีอิทธิพลและกลุ่มขบวนการนอกกฎหมาย * ทุบวาทกรรม "เกษตรกรไม่รวย": วิกฤตโครงสร้างเกษตรกรไทยสะท้อนผ่านวาทกรรมที่ว่า "คนทำเกษตรไม่รวยหรอก ถ้าไม่ร่ำรวยจริง CP คงไม่ทำ" ซึ่งชี้ให้เห็นว่าความยากจนไม่ได้เกิดจากธรรมชาติของอาชีพ แต่เป็นผลผลิตจาก "โครงสร้างอุดมการณ์รัฐที่อุ้มทุนใหญ่และบีบเกษตรกรรายย่อยให้ติดหลุมพราง" ผ่านกลไกการผูกขาดปัจจัยการผลิต (Contract Farming ที่ไม่เป็นธรรม), ความล้มเหลวในการจัดสรรโครงสร้างพื้นฐาน, และ "ทุนนิยมอุปถัมภ์" ที่ไร้สวัสดิการถ้วนหน้า รัฐต่างหากที่สร้างความเปราะบางนี้ * การพัฒนาและหนุนเสริม "เศรษฐกิจฐานราก": รัฐต้องหลีกเลี่ยงโครงการขนาดใหญ่ (Mega Projects) ที่เอื้อประโยชน์กลุ่มทุนนอกพื้นที่ และหันมามุ่งเน้นการสร้างความเข้มแข็งจากภายในชุมชน โดยมีหลักการและแนวทางขับเคลื่อนดังนี้: * หลักการขับเคลื่อน: ดึงทุนชุมชน (ใช้วัฒนธรรม ภูมิปัญญาเป็นตัวตั้ง), สร้างความเป็นเจ้าของ (ให้ชุมชนร่วมบริหารจัดการ), เน้นกระจายรายได้ (จ้างงานและใช้วัตถุดิบในพื้นที่), และพึ่งพาตนเอง (สร้างความมั่นคงทางอาหาร พลังงาน การเงิน) * 5 แนวทางพัฒนาที่ไม่พึ่งพิงเมกะโปรเจกต์: * วิสาหกิจชุมชนและ Co-working Space บ้านๆ: ยกระดับวัตถุดิบเป็น Premium Local มีเครื่องจักรกลางให้รายย่อยใช้ และพัฒนาตลาดชุมชนไม่มีค่าเช่าขูดรีด * การท่องเที่ยวโดยชุมชน (CBT): ท่องเที่ยววิถีวัฒนธรรมพักโฮมสเตย์กระจายรายได้สู่คนท้องถิ่นโดยตรง และจำกัดนักท่องเที่ยวเพื่อรักษาทรัพยากร * สถาบันการเงินและกองทุนชุมชน: ส่งเสริมธนาคารหมู่บ้านปล่อยกู้ปลอดดอกเบี้ย หรือดอกเบี้ยต่ำ ตั้งกองทุนสวัสดิการฉุกเฉิน และลดพึ่งพิงทุนใหญ่ด้วยระบบแลกเปลี่ยน (Barter System) * เกษตรกรรมยั่งยืนและระบบอาหารท้องถิ่น: เช่นทำเกษตรอินทรีย์ลดปุ๋ยเคมี จัดตลาดเกษตรกรขายตรงไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง และตั้งธนาคารเมล็ดพันธุ์พื้นบ้าน * ทักษะและเทคโนโลยีที่เหมาะสม: เช่นติดตั้งโซลาร์เซลล์ชุมชนลดต้นทุน สอนอีคอมเมิร์ซท้องถิ่น และฝึกช่างชุมชนซ่อมแซมเครื่องมือทุ่นแรงด้วยวัสดุในพื้นที่ * มิติด้านการศึกษาและการพัฒนาทุนมนุษย์ที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่: * การเปลี่ยนผ่านสู่ "การศึกษาเชิงพื้นที่" (Area-based Education): ปรับระบบการศึกษาที่ไม่ใช่รูปแบบรวมศูนย์ ให้เชื่อมโยงกับ "ฐานทุนท้องถิ่น" เช่น เศรษฐกิจฐานราก ประมงพื้นบ้าน เกษตรยั่งยืน และอัตลักษณ์พหุลักษณ์ทางศาสนาและวัฒนธรรม * การบริหารจัดการและการกระจายอำนาจทางการศึกษาที่ปรารถนา: หัวใจสำคัญคือ การกระจายทั้ง "อำนาจการบริหารจัดการ คน และงบประมาณ" เพื่อเปิดโอกาสให้พื้นที่ร่วมออกแบบการศึกษาที่เหมาะสม แนวทางนี้นำไปสู่การเกิด "พื้นที่นวัตกรรมทางการศึกษา" เป็นจำนวนมาก และเป็นกุญแจสำคัญในการตอบโจทย์การพัฒนาประเทศ * การบูรณาการทักษะอาชีพและการเรียนรู้ชุมชน: พัฒนาทักษะ (Upskill/Reskill) ตอบโจทย์เศรษฐกิจจริง พร้อมทั้ง เสนอ พลิกโฉม "จะนะ" จากนิคมอุตสาหกรรมสู่ "จะนะ เมืองการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม" บนฐานพหุลักษณ์ โดยใช้กลไกตามมาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553 และการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (SEA) เป็นกรอบนำทางในการขับเคลื่อนอย่างเป็นรูปธรรม * มิติด้านการบริหารจัดการภาครัฐ ธรรมาภิบาล การลงดาบอาญาสิทธิ์ และพลังภาคประชาชน: * แก้ไขปัญหาคอขวดงบประมาณ และตระหนักถึงมุมมองรัฐศาสตร์ (ตามทัศนะ รศ.ดร.มูฮัมหมัดอิลยาส หญ้าปรัง) ที่มองว่าไฟใต้คือ "โรคการกระจายอำณาจบกพร่องอย่างรุนแรง" การแก้ด้วยการเพิ่มงบลับหรือกิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ หมายเหตุอ่านฉบับเต็มใน https://www.facebook.com/share/v/19eZJXjYS5/?mibextid=wwXIfr หมายเหตุอ่านรายงานก่อนหน้านี้ใน