“ปลานิลลุยสวน” อาหารพื้นบ้านที่เป็นมากกว่าอาหารแต่กลับเป็นกระจกสะท้อนวิถีชีวิตของ “คนริมโขง” จ.นครพนม

กิจกรรม “ผู้พิทักษ์ฮักโขง” ต.พระกลางทุ่ง อ.ธาตุพนม จ.นครพนม ชวนเด็กและเยาวชนในพื้นที่มาร่วมกันทำกิจกรรมเพื่อเรียนรู้สิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิตริมโขงผ่านการเดินสำรวจริมแม่น้ำโขง พร้อมกับกิจกรรมทำอาหารพื้นบ้านอย่างเมนู “ปลานิลลุยสวน” ที่เป็นมากกว่าอาหารทั่วไปแต่กลับเป็นกระจกสะท้อนวิถีชีวิตของ “คนริมโขง” ได้เป็นอย่างดีผ่านวัตถุดิบที่หาได้ตามพื้นที่ในชุมชนริมโขง ทั้งจากสมุนไพรที่ปลูกเองและปลานิลที่ถูกเลี้ยงด้วยกระชัง ก่อนเริ่มกิจกรรมทำอาหารเด็ก ๆ ได้พาพวกเราพี่อาสาไปพบกับคุณยายของพวกเธอที่ปลูกพืชผักสวนครัวและ “สมุนไพร” เอง คุณยายเล่าว่าแกปลูกผักเพื่อกินเองในครอบครัวและมีขายบ้างเพื่อสร้างรายได้ให้กับตนเอง เมื่อก่อนแกปลูกผักที่ริมโขงแต่ด้วยอุปสรรคของน้ำขึ้นจนทำให้ผักล้มตาย แกจึงต้องหันมาปลูกผักบริเวณข้างบนริมโขงแทน นอกจากขายผักแล้วคุณยายยังขาย “ปลานิล” เป็นอาชีพหลักอีกด้วย เพราะคนที่นี่นิยมกินและเลี้ยงกันเป็นจำนวนมาก ไม่นานหลานสาวของคุณยายก็พาพวกเราไปพบกับน้าชายของเธอผู้เลี้ยงปลานิลด้วย “กระชัง” วิธีการเลี้ยงปลาที่คนริมโขงที่นี่เขานิยมเลี้ยงกัน คุณน้าเล่าว่าแกเลี้ยงปลานิลเป็นอาชีพเสริมเพราะเป็นปลาที่เลี้ยงง่าย โตไวและคุ้มทุน แต่ก็ใช่ว่าจะมีแต่ข้อดีเสมอไปเพราะปัญหาน้ำขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้ปลาน็อกน้ำตายจนทำให้ขายปลาไม่ได้ แม้ปัจจุบันคนที่นี่จะเลี้ยงปลากระชังกันแต่ใช่ว่าทุกคนจะมีทุนเพื่อเลี้ยงปลา สำหรับคนที่ไม่มีทุนแต่อยากจะเลี้ยงปลาก็ต้องไปกู้ยืมเงินมาแล้วขายให้เฉพาะกับนายทุนที่ลงทุนให้เท่านั้นสิ่งนี้เรียกว่า “ประมงพันธะสัญญา” ปัญหาในปัจจุบันนี้ไม่เคยเกิดขึ้นในอดีต เพราะแต่ก่อนคนที่นี่ไม่จำเป็นต้องหาทุนมาเลี้ยงปลา แต่กลับมีวิถีชีวิตที่สามารถหาปลาแม่น้ำโขงมากินเองหรือเลี้ยงชีพให้กับตนและครอบครัวได้ แต่เพราะระบบนิเวศที่เปลี่ยนไปจากธรรมชาติและสารปนเปื้อนในน้ำทำให้ปลาแม่น้ำโขงค่อย ๆ หายไปจนเหลือน้อยลงในที่สุด นั่นจึงทำให้วิถีชีวิตของคนริมโขงจำเป็นต้องเปลี่ยนไปและปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ในปัจจุบันเพื่อความอยู่รอดในอนาคต กิจกรรมทำอาหารพื้นบ้านจึงไม่ได้มีวัตถุประสงค์ไว้เพื่อให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้วิธีการทำอาหารเพียงอย่างเดียว แต่สิ่งสำคัญเลยคือเพื่อให้เด็ก ๆ ได้รู้จัก เรียนรู้ รับรู้และเห็นคุณค่าของวัตถุดิบที่มาจากพื้นที่ของตนเอง แม้กิจกรรม “ผู้พิทักษ์ฮักโขง” จะจบลงแต่ชีวิตของคนที่นี่ยังคงต้องดำเนินต่อ ความรักและความผูกพันของคนริมโขงที่มีต่อแม่น้ำโขงจะถูกส่งต่อให้เด็กและเยาวชนเพื่อให้พวกเขาหันมาอนุรักษ์และปกป้องดูแลแม่น้ำโขงที่เป็นวิถีชีวิตของพวกเขาให้คงอยู่สืบต่อไป