ดำนาที่ตาจวน : ห้องเรียนชุมชนจัดการเรียนให้ลูกหลาน[มีคลิป]

ดำนาที่ตาจวน : ห้องเรียนชุมชนจัดการเรียนให้ลูกหลาน เรื่อง/ภาพ ขวัญชิต โพธิ์กระสังข์ [เครือข่ายนักสื่อสารชายแดน] กิจกรรมครั้งนี้เกิดจากความตั้งใจของกลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ ที่ได้ออกแบบประชุมและสร้างกิจกรรมที่สร้างสรรค์เช่นเคย โดยจัดกิจกรรม การปักดำนาเปิดเป็นห้องเรียนธรรมชาติให้ลูกหลานตัวเองมาร่วมเรียนรู้วิถีชีวิตของบรรพบุรุษตนเอง ที่บ้านตาจวน ต.สำโรงพลัน อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ หมู่บ้านเล็ก ๆ หนึ่งเดียวที่สื่อสารกันด้วยภาษาถิ่นกวย หนึ่งเดียวของตำบลสำโรงพลันที่มีการสื่อสารกันด้วยภาษาเขมรเป็นหลัก แต่บ้านตาจวนคือหนึ่งเดียวที่สื่อสารด้วยภาษาถิ่นกวยบ้านตัวเอง เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ โดยกลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ กลุ่มคนรุ่นใหม่ที่รักบ้านเกิดตัวเอง ออกแบบเพื่อบ้านเกิดตัวเอง ครั้งนี้ได้ประชุมและออกแบบการเรียนรู้ให้ลูกหลานได้สำนึกในความเป็นตัวตนตัวเองไม่ลืมรากเหง้า ได้เรียนรู้เข้าใจและซับซับความเป็นกวยวอแธร หรือกวยที่ผูกผันกับการทำภาคการเกษตรมายาวนาน ออกแบบเพื่อให้ลูกหลานตัวเองมาร่วมเรียนรู้โดยให้นักเรียนจากโรงเรียนบ้านตาจวนที่อยู่ในพื้นที่มาร่วมเรียนรู้บนฐานการปฏิบัติจริง บนพื้นที่เล็ก ๆ ท้ายหมู่บ้านของสมาชิกกลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ ที่ได้ออกแบบการปักดำนาเช่นนี้มาอย่างต่อเนื่อง ครั้งนี้ก็เช่นกัน และนอกจากทางโรงเรียนแล้ว ได้รับความร่วมมือจากผู้นำชุมชนและผู้นำท้องถิ่นมาร่วมกิจกรรมเช่นเคย โดยบ้านตาจวน อยู่ติดกับถนนเส้น 24 โชคชัย-เดชอุดม นั่นเอง และพื้นที่ในการปักดำนาที่เว้นไว้สำหรับการทำกิจกรรมนี้ไว้เพียงส่วนหนึ่งเท่านั้นเพื่อกิจกรรมนี้ และนอกจากการทำกิจกรรมนี้ ก็ได้มีการสรุปถอดบทเรียนของการทำงานเพื่อสังคมร่วมกันกับเครือข่ายร่วมกันด้วย หากไม่มีการจัดกิจกรรมเช่นนี้ เราอาจจะไม่ได้พบปะกันหรือแลกเปลี่ยนกันเท่าที่ควร การพบปะกันคือการออกแบบสิ่งดีงามร่วมกันด้วย ธีรศักดิ์ จันคณา อายุ 42 ปี ชาวกวยบ้านตาจวน จากกลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ กล่าวเป็นภาษากวยแปลเป็นไทยได้ว่า วันนี้ กลุ่มพวกเราก็จัดดำนาเหมือนทุกปีที่เราเคยจัดกัน คือพื้นที่พวกเราเอาไว้จัดกิจกรรมกันแค่นี้ เป็นพื้นที่สำหรับพบปะแลกเปลี่ยนกันคุยปรึกษากัน ในทุกๆ เรื่อง เพราะกิจกรรมเหล่านี้ทำให้พวกเราได้มาร่วมปรึกษาหารือร่วมกันนั่นเอง และครั้งนี้ได้ก็โรงเรียน ให้นักเรียนได้เรียนรู้การทำนา และอีกหน่วยงานหนึ่งท้องถิ่นในพื้นที่เรา นายกฯ รู้ข่าวว่าพวกเรามีกิจกรรม ก็อยากมาร่วมกิจกรรมด้วย ครั้งนี้ก็คือข้าวหอมมะลิ 105 ซึ่งติดกันคือข้าวเหนียว วัตถุประสงค์หลักไม่ได้มีอะไรมากมาย เพียงอยากให้ลูกหลานบ้านเราซับซับ เรียนรู้ วิถี ที่บรรพบุรุษได้เรียนรู้ ได้เล่น ได้หยอกล้อ เราไม่ได้คาดหวังมากมายนัก ภูมิใจที่ได้มีลูกหลานมาร่วมกิจกรรมร่วมกันของบรรพบุรุษกวยเราทำมา และสิ่งที่พวกเราได้จริง ๆ คือ ลูกหลานได้มาร่วมกิจกรรม ได้เรียนรู้ว่านี่คือว่า “ซนาบ” (ต้นกล้า) และรู้วิธีการปักดำแบบโบราณนั้นเป็นแบบไหนอย่างไร ต้องใช้วิธีการปักดำหันหน้าไปทางไหนอย่างไร คนไหนที่ไม่เป็นก็เกิดการพยายามที่จะเรียนรู้ ก็ถือว่าประสบผลสำเร็จในระดับหนึ่งของความคาดหวังของพวกเรา ก็ถือว่าเป็นกิจรรมที่ดี เราเป็นชุมชนเล็ก ๆ พอมีกิจกรรมก็ไม่ค่อยมีคนนัก โรงเรียนบ้านเราก็ขนาดเล็ก มีจัดกิกรรมก็มาร่วมกัน อีกอย่างท่านนายกก็นำพากิจกรรมาร่วมกิจกรรมร่วมกัน ญาณิศา งอนสวรรค์ อายุ 50 ปี เจ้าของที่นา กลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ กล่าวเป็นภาษากวยแปลเป็นไทยได้ว่า วันนี้มาทำจัดกิจกรรม การดำนา ที่โคกหนองนาพวกเรา ให้ลูกหลานบ้านเรา ให้นักเรียนมาร่วมกิจกรรมร่วมกัน เด็ก ๆ ก็สนุกสนานได้เรียนรู้สนุกสนาน ดีใจ จากที่ไม่เคยได้ดำนาจริงๆ พวกเราก็บอกกัน ธรรมดาของการเรียนรู้ที่กำลังหัดทำ ลูกหลานต้องเรียนรู้ไปด้วยไม่เหมือนพวกเราคนโตที่เรียนรู้มาก่อนแล้วเด็กๆก็ต้องเรียนรู้ไปด้วยกัน ทุกคนต้องหัดเรียนรู้ เพราะพวกเราก็จะหว่านกันหมด โดยจุดนี้เราก็เว้นเอาไว้เล็กน้อยไม่ได้มากมายเพื่อให้ลูกหลานบ้านเรามาเรียนรู้นอกห้องเรียน ให้ทำกิจกรรมร่วมกับชุมชนบ้านเรา โดยมีผุ้นำหมู่บ้านก็มา และกลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษก็จะทำรักษาเอาไว้ทุกปี เราทำขนมจีนและต้นน้ำกระเจียบเอาไว้รับรองทุกคนด้วย ให้ทุกคนได้ผ่อนคลายกับอาหารและน้ำดื่มเย็น ๆ และหากทำกิจกรรมเสร็จแล้วก็มีน้ำให้กับทุกคนด้วยได้กระโดดเล่นอย่างปลอดภัย น้ำไม่ลึกนัก นายประสบผล สุภาพ นายกเทศมนตรีตำบลสำโรงพลัน อ.ไพรบึง จ.ศรีสะเกษ กล่าวขณะดำนาร่วมกับชุมชนว่า "วันนี้พวกเรา ไม่ว่าจะเป็นนักเรียน ลูกๆ จากโรงเรียนบ้านตาจวน คุณครู ท่าน ผอ. ก็ได้พากันมาดำนา ซึ่งถ้าเป็นแต่ก่อนเนี่ย เขาจะเรียกว่าลงแขกดำนากัน ก็เป็นการนำพาลูกๆ นักเรียนได้มาเรียนรู้ในเรื่องของการดำนา ทำนา ซึ่งเป็นอาชีพที่ทำให้เรามีกิน มีกินอยู่ที่บ้าน ถ้าเราขยันก็จะทำให้เรามีความสุข ถึงยังไงก็แล้วแต่ แม้จะเป็นอาชีพที่อยู่กลางแดด กลางน้ำ แต่ก็พวกเรา จงภูมิใจว่าเราได้เป็นผู้สร้างอาหารให้กับคนทั้งโลกได้กินกัน เพราะฉะนั้นในวันนี้ ก็ขอให้ลูกๆ นักเรียน ดูๆๆ แล้วลูกๆ นักเรียนดำเป็นกันทุกคนนะครับ ดำเป็นกันทุกคน คุณครู การเป็นครูก็ขอให้เป็นอาชีพรอง ทำนาให้เป็นอาชีพหลักนะคุณครู เออ วันนี้ทุกๆ คนมีความสุขกันมากเลย และวันนี้ก็บรรยากาศเย็นสบาย เมื่อไหร่ก็แล้วแต่ การที่เราไปดำนา จริงๆ อากาศร้อนเนี่ย มันก็ไม่ร้อนหรอก เพราะว่าขาเรา มือเรา อยู่ในน้ำ นะครับ มันก็ทำให้เราเย็น นะครับ แล้วก็การทำนา ถ้าเกิดว่าเราเป็นอาชีพของบรรพบุรุษของเรา เราทำด้วยความสุข เมื่อเราทำด้วยความสุข มันก็จะทำให้เราไม่เหนื่อย นะครับ บรรยากาศวันนี้ก็เลยไม่ร้อน ลูกๆ นักเรียนยิ้มแย้มแจ่มใส สนุกสนานกัน กับการมาร่วมกันในการดำนา นะครับ ก็ถือว่าเป็นประเพณีในเรื่องของการลงแขกดำนา บรรยากาศในวันนี้ก็ขอให้ฝนฟ้าเทวดาที่อยู่เบื้องบน ฟ้า ให้ตกลงมาให้ชาวนาได้มีน้ำ ตอนนี้ถือว่าแล้งอยู่ แต่ว่าที่นี่ ซึ่งเป็นบรรยากาศที่เป็นโคก หนอง นา รอบๆ ก็จะมีน้ำ เขา ก็สามารถที่จะสูบน้ำเข้ามาแล้วก็ใช้ในการดำนาได้ นะครับ บรรยากาศดีมากเลย ในวันนี้สดชื่น มีความสุขครับ ครับ" นางสาวพิมพ์วิชยา ขยันวงค์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านตาจวน กล่าวว่า "ก่อนอื่นต้องขอขอบคุณนะคะ อ่อ พี่ญาณิศา แล้วก็ท่านนายก ท่าน สท. แล้วก็ชุมชน ที่ให้โอกาส เอาลูกๆ นะคะ ได้มาสัมผัสชีวิตจริง ประสบการณ์จริง จากที่ไม่เคย ไม่เคยได้ลงนะคะ เด็กบางคนนี่ไม่เคยได้ลงนาจริงๆ จับก็เหมือนจับดินสอละ แต่วันนี้พี่ๆ มาก็เรียนรู้ สอนการดำนานะคะ เป็นวัฒนธรรมที่มีมาแต่โบราณ แล้วก็ศาสตร์พระราชานะคะ ก็คือเศรษฐกิจพอเพียง เพราะดำนาเอง มีกินเอง ปลูกผักเอง มีทั้ง อะไรนะ สระน้ำเลี้ยงปลานอ ทุกอย่างนี่คือโคก หนอง นา ของพี่ญาณิศา นี่ถือว่าเป็น เป็นศูนย์การเรียนรู้ แหล่งเรียนรู้ให้เด็กๆ ลูกๆ อ่า ที่ ที่ยังไม่ ไม่รู้ ในเรื่องของวัฒนธรรมการ อยู่แบบชาวบ้าน แล้ววันนี้ที่สำคัญคือลูกๆ คุณครูได้ประสบการณ์ ทักษะชีวิต นะคะที่จะนำไป ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ ก็คือ ทั้งความอดทน ความมานะ และความพยายามที่จะทำให้ได้นะคะ ค่ะ" "คิดถึงสมัยก่อน เขาเรียกว่าลงแขก ลงแขกดำนา ลงแขกเกี่ยวข้าว ลงแขกเก็บข้าวอะไรต่างๆ เด็กๆ ก็จะได้เรียนรู้ว่า เอ้ย มันยังมีอันนี้อยู่นา ว่าเรามาร่วมมือ ร่วมแรงร่วมใจกัน ไม่ใช่ว่าต้องจ้างอย่างเดียว โดยมีกับข้าวกับปลา พี่ๆ มาช่วยกัน บรรยากาศวันนี้ลูกๆ มีความสุข ดูได้เลยนะคะ ลูกๆ ก็เรียนรู้ไป เขาก็ทำไปนะคะ พี่ๆ น้องๆ ทุกคนก็ โอ๊ย มีความสุขกันมากเลยนะ ค่ะ เขาเรียกว่า Learn and Play มีการเรียนและการเล่นไปในตัว ค่ะ แต่ว่าเกิดการเรียนรู้นอกสถานที่นะคะวันนี้" เด็กหญิงสุชัญญา ไวสมบูรณ์ ป.5 นักเรียนโรงเรียนบ้านตาจวน กล่าวว่า "วันนี้หนูมาดำนาอยู่ที่โคก หนอง นา ค่ะ วันนี้มากับเพื่อนๆ แล้วก็มีคณะกรรมการ คุณครูด้วยค่ะ เราก็ต้องหยิบต้นกล้ามาประมาณ 3-4 ต้นค่ะ แล้วก็ใช้นิ้วโป้งจับไว้แบบนี้ แล้วก็เอาลงเลยค่ะ หนูถือต้นกล้าเยอะค่ะ สนุกค่ะ ไม่เคยทำมาก่อนค่ะ ก็ ได้เล่นโคลน แล้วก็ได้เล่นกับเพื่อน สนุกสนานค่ะ ที่โรงเรียนก็เล่น เล่นแบบคนละแบบก็เล่น วิ่งไล่จับ ฟุตบอลอะไรแบบนี้ ที่มันไม่ค่อยเปื้อน มันไม่ได้เปื้อน แต่อย่างนี้เปื้อน แต่สนุก ธีรศักดิ์ จันคณา / กลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ 00.50-00.55 น. วันนี้กลุ่มสำนึกรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษเรา ก็จัดกิจกรรมขึ้นทุกปี -01.00 น. มีพื้นที่ไว้ทำกิจกรรม พบปะแลกเปลี่ยนพูดคุยกัน -01.08 น. เราไม่ได้คาดหวังอะไรมากมายนักในครั้งนี้ ให้เด็กได้สนุกสนานและเรียนรู้ด้วย -01.14 น. เมื่อเด็กได้ลงมือปักดำจริง จะได้รู้ว่า นี่คือ “ซนาบ” (ต้นกล้า) นะ -01.16 น. และวิธีการปักดำแบบโบราณนั้น ทำอย่างไร ญาณิศา งอนสวรรค์ /เจ้าของที่นา และกลุ่มสำนักรักบ้านเกิดจังหวัดศรีสะเกษ 01.16-01.20 น. เด็กๆ เขาสนุกสนานและได้เรียนรู้การดำนาไปด้วย -01.27 น. เป็นธรรมดาของเด็กที่ยังไม่เคยได้ทำบ่อย ๆ การทำอะไรก็ย่อมเกิดจากการเรียนรู้ก่อนเสมอ -01.30 น. และทุกคนก็ย่อมต้องเกิดการจากลองผิดลองถูกกันไป -01.33 น. เดี๋ยวนี้มีแต่การทำนาหว่านกันทั้งนั้นแล้ว -01.37 น. แต่สำหรับที่ตรงนี้ เราตั้งใจเอาไว้ให้ลูกหลานบ้านเราได้ใช้เรียนรู้เรื่องนี้โดยเฉพาะเลย