ขุมเขียว: เมื่อเส้นทางของชุมชนกลายเป็นข้อพิพาท

65 วันแห่งการปิดเส้นทาง “ขุมเขียว” เมื่อถนนสายเดิมของชาวมอแกลนกลายเป็นกำแพงของวิถีชีวิต กว่า 65 วันที่เส้นทางเข้า-ออก “ขุมเขียว” ถูกปิด ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชนชาวมอแกลนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งด้านการประกอบอาชีพ การเดินทาง และการดำรงชีวิตตามวิถีดั้งเดิมที่สืบทอดมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ผลกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับผู้สูงอายุที่ยังพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติในการดำรงชีพ แต่ยังส่งผลถึงคนรุ่นใหม่ที่ลงทุนซื้อรถตู้เพื่อหารายได้เสริมเลี้ยงครอบครัว รถคันดังกล่าวไม่ใช่เพียงทรัพย์สินของเจ้าของ แต่ยังเป็นรถคันแรกของหมู่บ้านที่ชาวบ้านใช้ร่วมกันเมื่อต้องเดินทางไกล เมื่อเส้นทางถูกปิด รถตู้ไม่สามารถใช้งานได้ตามปกติ เจ้าของยังต้องรับภาระค่าใช้จ่าย ทั้งการต่อภาษีและตรวจสภาพรถ รวมถึงการชาร์จแบตเตอรี่เป็นระยะ เนื่องจากรถไม่ได้ถูกนำออกไปใช้งาน เครื่องยนต์จึงเสี่ยงไม่สามารถสตาร์ตได้ ขณะที่รายได้ที่เคยคาดหวังกลับหายไปพร้อมกับเส้นทางที่ถูกปิดกั้น “ยายกล้วย” ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ได้รับผลกระทบ เล่าว่า แม้จะยังสามารถนำรถเข้าไปได้ในบางช่วง แต่ปัจจุบันต้องอ้อมไปใช้เส้นทางที่ไกลกว่าเดิมเพื่อเข้าไปยังขุมเขียว ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ชาวบ้านใช้เก็บหอย จับปลา และหาพืชธรรมชาติสำหรับเลี้ยงชีพ การเดินทางที่ยากลำบากทำให้การดำรงชีวิตตามวิถีดั้งเดิมไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป ด้าน “พี่แก้ว” สะท้อนความรู้สึกว่า “รากฐานของชีวิตเราก็ต้องอยู่ที่ถิ่นกำเนิด เราจะออกไปเติบโตจากไหนหรือทำอะไรที่อื่นก็ได้ สุดท้ายเราก็ต้องกลับบ้านเช่นเดิม รวมไปถึงเส้นเหล็กที่กั้นทางไว้ไม่ให้ออก ก็เหมือนขังเราไว้เป็นสัตว์ที่ไม่สามารถออกไปทำมาหากินได้แบบดั้งเดิม ถ้าหากคุณถูกแบบเดียวกันกับเราล่ะ คุณจะรู้สึกอย่างไร” สำหรับชาวมอแกลน เส้นทางสายนี้ไม่ใช่เพียงถนนสำหรับสัญจร แต่เป็นเส้นทางที่เชื่อมโยงผู้คนกับพื้นที่ทำกิน ทรัพยากรธรรมชาติ และรากเหง้าทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันเส้นทางดังกล่าวถูกปิด โดยมีการอ้างสิทธิ์ในพื้นที่ผ่านเอกสารสิทธิ ส่งผลให้วิถีชีวิตที่ดำเนินมาอย่างยาวนานต้องเผชิญกับความไม่แน่นอน กรณีนี้จึงเป็นคำถามสำคัญต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่า จะมีแนวทางในการแก้ไขปัญหาและสร้างความเป็นธรรมให้กับทุกฝ่ายอย่างไร เพื่อให้ชุมชนสามารถกลับมาใช้ชีวิตและประกอบอาชีพตามวิถีเดิมได้อีกครั้ง ผู้ให้สัมภาษณ์: พี่แก้ว พี่กุ๊ก และยายกล้วย (พ.ศ. 2569)