‘เลาะอะญะ-จุจัดจุจอย’ : วิถีชนชาติพันธุ์บรูกับเกษตรกรรมแบบไร่หมุนเวียนดั้งเดิม

กลุ่มชาติพันธุ์บรู เป็นชนชาติพันธุ์ดั้งเดิมที่อาศัยและพึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติอย่างเข้มข้น ทั้งที่ดิน ลำห้วย ป่าไม้ และแม่น้ำโขง คำว่า ‘คนบรู’ หมายถึง คนภูเขา ที่มีความผูกพันกับระบบนิเวศ ทรัพยากรธรรมชาติ การ ‘เลาะอะญะ‘ เป็นพิธรกรรมของชาวบรูในการไหว้ผีบรรพชน ส่วน จุุจัดจุจอย‘ คือ การเริ่มฤดูกาลปลูกพืชและทำไร่หมุนเวียน . หมุดนี้ปักที่ บ้านเวินบึก ตำบลโขงเจียม อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี ในกิจกรรม ‘การประชุมเชิงปฏิบัติการสิทธิชุมชน/สิทธิทางวัฒนธรรมกับการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ’ ในวันที่ 25 มิถุนายน 2569 โดยพี่น้องชาวบรูบ้านเวินบึก จังหวัดอุบลราชธานี, พี่น้องชาวบรูดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร, พี่น้องชาวบรู สปป.ลาว เครือข่ายชุมชนชาติพันธุ์บรูที่มีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมและความเกี่ยวโยงในมิติพลวัตประวัติศาสตร์การย้ายถิ่นฐาน พร้อมกับภาคีเครือข่ายชุมชนต่าง . กิจกรรมในครั้งนี้ประกอบด้วย การจัดแสดงนิทรรศการ คือ ภาพถ่าย ‘การพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่า ของชาวบ้านในพื้นที่อนุรักษ์’, สาธิตและเรียนรู้การจักสานไม้ไผ่เหี้ยตามวิถีของชาวบรู, ลานศิลปะภาพวาดของเด็กและเยาวชนกลุ่ม ‘ปลาบึกน้อย’, การเยี่ยมชมวิถีการดำรงชีพของชาติพันธุ์บรู, ทำความรู้จัก ความเชื่อและพิธีกรรม ‘เลาะอะญะ’: การไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์และผีบรรพชนของชาวบรู โดย ‘จารโบ’ ผู้นำทางจิตวิญญาณของชาวบรู, และ กิจกรรมเชิงสัญลักษณ์ ‘เริ่มฤดูกาลหว่านเมล็ดพันธุ์ไร่หมุนเวียน’ . นอกจากนั้น ยังมีเวทีเสวนา ‘สิทธิชุมชน/สิทธิทางวัฒนธรรมกับการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ (ดิน น้ำ ป่า) ในพื้นที่อนุรักษ์อย่างมีส่วนร่วม’ ผู้ร่วมเสวนาจากชุมชนชาวบรูและหน่วยงานต่างๆ อาทิ ผู้แทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ, ผู้แทนศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), ผู้แทนสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดอุบลราชธานี, หัวหน้าอุทยานแห่งชาติแก่งตะนะ, นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ดำเนินรายการโดย คุณกมล หอมกลิ่น เลขานุการมูลนิธิสื่อสร้างสุขอุบลราชธานี/นักข่าวพลเมือง Thai PBS . เวทีเสนาชี้ให้เห็นว่า กลุ่มชาติพันธุ์บรูเป็นชนพื้นเมืองดั้งเดิมที่ีประวัติศาสตร์มาอย่างยาวนาน แต่ไม่ค่อยเป็นที่รับรู้ทางสังคมมากนักเนื่องจากเป็นชนกลุ่มน้อย ความน่าสนใจของกลุ่มชาติพันธุ์นี้ คือ การสะท้อนให้เห็นชีวิตของคนภูเขา ซึ่งมีความแตกต่างจากคนในภาคอีสานที่นิยมทำเกษตรกรรมพื้นราบ ขณะที่วิถีชีวิตของชาวบรูคล้ายกับคนภูเขาทางภาคเหนืออย่างมาก กิจกรรมนี้เป็นการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์เพื่อให้สังคมรู้จักและรับรู้ถึงการมีตัวตน อัตลักษณ์ และตำแหน่งแห่งที่ของชาวบรู ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ชุมชนริมฝั่งแม่น้ำโขงชาายแดนไทย-สปป.ลาว . อย่างไรก็ตาม วิถีชีวิต ความเป็นอยู่ของชาวบรู และชุมชนใกล้เคียง คือ บ้านห้วยหมากใต้ บ้านท่าแพ บ้านหนองชาด ระยะหลังเริ่มปรับตัวใหม่ เนื่องจากความท้าทายเกี่ยวกับการบริหารจัดการทรัพยากรและวาทกรรมการพัฒนา คือ การประกาศแนวเขตอุทยานแห่งชาติแก่งตะนะ เมื่อปี 2524 ทำให้ชาวบรูต้องออกจากพื้นที่ทรัพยากรดั้งเดิม และ ‘รอพิสูจน์สิทธิ์’ ขณะที่การลงมาตั้งถิ่นฐานชุมชนริมฝั่งแม่น้ำโขงเกิดความท้าทายใหม่ คือ วาทกรรมการพัฒนาเขื่อนในแม่น้ำโขง และแม่น้ำสาขา ซึ่งใกล้ที่สุดคือ เขื่อนปากมูล เพราะหมู่บ้านของชาวบรูเป็นหมู่บ้านสุดทายของประเทศไทย และอยู่ท้ายเขื่อน . นอกนั้น ในวันนี้ได้มีการติดตามสถานการณ์ที่ดินของชุมชนในพื้นที่อุทยานแห่งชาติแก่งตะนะ โดย คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พร้อมทั้งการประกอบพิธีกรรม ‘เลาะอะญะ’ และวิถีไร่หมุนเวียนของกลุ่มชาติพันธุ์บรู ซึ่ง ผู้ช่วยศาสตราจารย์แพร ศิริศักดิ์ดำเกิง ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ผู้แทน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เป็นประธานในพิธีอีกด้วย . ขอบคุณข้อมูลจาก : จันทรา ธนะวัฒนาวงศ์ และคณะ. โครงการวิจัยการพัฒนาแนวทางการบริหารจัดการที่ดินและการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่อนุรักษ์แบบมีส่วนร่วม กรณีศึกษาอุทยานแห่งชาติแก่งตะนะ. คณะรัฐศาสตร์ ม.อุบลราชธานี. ภายใต้การสนับสนุนการวิจัยจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.).