กมธ.สันติภาพ เสนอด่านสุไหงโก-ลก เพื่อตอบโจทย์ “ที่มุ่งส่งเสริมความยั่งยืน ของเศรษฐกิจชายแดนและความปลอดภัยของสังคม ด้วย นวัตกรรมและบริการที่เป็นเลิศ”รวมทั้งข้อเสนอแนะ “ในการพัฒนาเศรษฐกิจการค้าชายแดนไทย-มาเลเซีย ”

กมธ.สันติภาพ เสนอด่านสุไหงโก-ลก เพื่อตอบโจทย์ “ที่มุ่งส่งเสริมความยั่งยืน ของเศรษฐกิจชายแดนและความปลอดภัยของสังคม ด้วย นวัตกรรมและบริการที่เป็นเลิศ”รวมทั้งข้อเสนอแนะ “ในการพัฒนาเศรษฐกิจการค้าชายแดนไทย-มาเลเซีย ” วันเสาร์ที่ 1 มิถุนายน 2567 เวลา 14.30 น. นายผดุงศักดิ์ ศรีเมฆ นายด่านศุลกากรสุไหงโก-ลก นายธีร์ จิตรพิทักษ์เลิศ ผู้อำนวยการส่วนควบคุมทางศุลกากร และเจ้าหน้าที่ด่านศุลกากรสุไหงโก-ลก รวมทั้งตัวแทนหอการค้านักธุรกิจ ร่วมต้อนรับนายจาตุรนต์ ฉายแสง ประธานคณะกรรมาธิการวิสามัญเพื่อพิจารณาศึกษาและเสนอแนวทางการส่งเสริมกระบวนการสร้างสันติภาพเพื่อแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ พร้อมคณะ และรับฟังปัญหาและข้อเสนอแนะด้านการค้าชายแดน การท่องเที่ยว และความร่วมมือทางด้านการพัฒนาเศรษฐกิจไทยและมาเลเซีย ณ ห้องประชุมศุลกากรพิพัฒน์ อาคารด่านพรมแดนสุไหงโก-ลก อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัดนราธิวาส หลังจากด่านศุลกากรและคณะได้รายงานผลการดำเนินงานที่ผ่านมา ทางกมธ.สันติภาพชายแดนใต้ได้เสนอให้ด่านศุลกากรและคณะจัดทำข้อเสนอเพื่อทำให้ด่านศุลกากรสุไหงโกลก สามามารถเป็นด่านที่ส่งเสริมความยั่งยืน ของเศรษฐกิจชายแดนและความปลอดภัยของสังคม ด้วย นวัตกรรมและบริการที่เป็นเลิศ รวดเร็วและทับใจ มีประสิทธิ์ภาพ ประสิทธิ์ ในขณะกมธ.สันติภาพสนใจแต่ยังไม่ได้คำตอบในองค์รวมและข้อเสนอแนะ อย่างไรก็แต่แล้วมีข้อเสนอแนะ ในการพัฒนาเศรษฐกิจการค้าชายแดนไทย-มาเลเซีย จังหวัดนราธิวาสเพื่อความมั่นคงของมนุษย์ ของโดย ดร.ชลิตา บัณฑุวงศ์ ซึ่งผู้เขียนกรุณาสัมภาษณ์พูดคุยกับ โดยท่าน สะท้อนว่า “จากข้อจำกัดของบทบาทรัฐในการพัฒนาและส่งเสริมเศรษฐกิจชายแดนที่อาจจะไม่นำไปสู่ความมั่นคงของมนุษย์ในกลุ่มคนที่เปราะบาง กลุ่มคนชายขอบ และกลุ่มคนที่ไม่มีอำนาจทางเศรษฐกิจ งานวิจัยชิ้นมีข้อเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อนำมาสู่การพัฒนาเศรษฐกิจการค้าชายแดนเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงของมนุษย์นั้น ” ท่านมีข้อเสนอดังนี้ 1) การอำนวยความสะดวกในการข้ามแดนมายังตลาดและเมืองชายแดน: ความสะดวกในการเข้าออกชายแดน คือปัจจัยหลักที่เอื้อต่อการขยายตัวของการค้าขายชายแดน และจะจูงใจให้คนจากฝั่งมาเลเซียข้ามแดนมาจับจ่ายซื้อของ กินอาหาร หรือท่องเที่ยวเมืองชายแดนในฝั่งไทยมากขึ้น 2) การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานพื้นที่ชายแดนให้เอื้อต่อเศรษฐกิจท้องถิ่น: แม้ตามแผนของภาครัฐในการส่งเสริมการค้า การท่องเที่ยว และการลงทุนข้ามแดน ได้กำหนดให้มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานหลายด้าน โดยเฉพาะในส่วนของการคมนาคม ถนน รถไฟ (ข้ามประเทศ) สนามบิน และสะพานมิตรภาพข้ามแดน แต่กระนั้น โครงการเหล่านี้เป็นโครงการในระยะยาวที่ยังไม่เห็นผลเฉพาะหน้าที่จะทำให้คนในพื้นที่รู้สึกว่าตนเองได้รับประโยชน์ ดังนั้น สิ่งที่ภาครัฐควรทำในเบื้องต้นก็คือเร่งแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนหรืออำนวยความสะดวกแก่ประชาชน เช่น การแก้ปัญหาแพขนานยนต์ข้ามแดนที่ด่านชายแดนตากใบ 3) การวางแผนการผลิตและการจัดการสินค้าเกษตร ปศุสัตว์ และประมงของท้องถิ่นให้เชื่อมโยงกับการค้าชายแดน: เนื่องจากพบว่าสินค้าการเกษตรในตลาดชายแดนและที่ส่งข้ามแดนไปยังฝั่งมาเลเซียส่วนใหญ่ถูกสั่งมาจากตลาดขายส่งระดับประเทศ โดยแทบไม่มีผลผลิตการเกษตรของท้องถิ่นในระบบการค้านี้ หน่วยงานรัฐจึงควรส่งเสริมให้มีการผลิตสินค้าเกษตรในท้องถิ่น ตลอดจนส่งเสริมการรวบรวมผลผลิตจากท้องถิ่น สนับสนุนด้านการขนส่งและการตลาดของผลผลิตเหล่านี้ในบริบทการค้าชายแดนให้มากขึ้น 4) การจัดการกับสินค้าหนีภาษีและสินค้าต้องห้ามให้เอื้อต่อการดำรงชีพของคนท้องถิ่น: ผู้ค้าชายแดนรายย่อยหลายรายระบุว่า อยากให้ทั้งไทยและมาเลเซียมีระบบการเก็บภาษีที่เหมาะสม ไม่สร้างภาระแก่คนทำมาหากินมากเกินไป ทั้งนี้ แม้จากการทบทวนวรรณกรรมจะพบว่า การทำให้การค้าชายแดนนอกระบบกลายมาเป็นการค้าในระบบ มักส่งผลให้ผู้ค้ารายย่อยเสียเปรียบผู้ประกอบการรายใหญ่ แต่ผู้ค้ารายย่อยบางส่วนที่ไม่ต้องการเผชิญกับความเสี่ยงอีกต่อไปอยากให้กิจการค้าของตนเข้ามาอยู่ในระบบอย่างถูกกฎหมาย เพียงแต่ขอให้เป็นระบบที่สะดวกและไม่สร้างภาระแก่รายย่อยมากจนเกินไป 5) การดูแลความเป็นอยู่และสภาพการจ้างงานของแรงงานไทยข้ามแดน: การที่แรงงงานไทยส่วนใหญ่ในมาเลเซียมีสถานะเป็นแรงงานนอกระบบ ไม่มีใบอนุญาตการทำงาน ต้องมีชีวิตอยู่อย่างหลบๆ ซ่อนๆ ขาดโอกาสในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและฝีมือแรงงาน และไม่ได้รับการคุ้มครองสิทธิประโยชน์ใดๆ หน่วยงานรัฐของไทยควรดำเนินการอย่างเร่งด่วนในการรวบรวมข้อมูลพื้นฐานของแรงงานเหล่านี้ในเรื่องจำนวน ค่าแรง และสภาพการจ้างงาน รวมทั้งต้องเร่งประสานความร่วมมือกับมาเลเซียในการแก้ปัญหาเรื่องใบอนุญาตการทำงานและการเก็บค่าธรรมเนียม เพื่อช่วยแก้ปัญหาแรงงานไทยถูกจับกุมและจำคุกในประเทศมาเลเซีย 6) การส่งเสริมเศรษฐกิจชายแดนที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมของท้องถิ่น: ทุนทางวัฒนธรรมและศาสนาที่คนในท้องถิ่นชายแดนใต้หรือ “ปาตานี” และคนมาเลเซียมีร่วมกัน เป็นปัจจัยที่มีประโยชน์อย่างมากต่อการส่งเสริมการค้าชายแดน ทั้งนี้ กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องศาสนาและวัฒนธรรมในพื้นชายแดนใต้มีมูลค่ามหาศาล หากมีการส่งเสริมและมีการจัดการที่ดีก็สามารถช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจและกระจายรายได้ในพื้นที่ได้ อีกทั้งควรปรับเปลี่ยนฐานเศรษฐกิจของเมืองชายแดนอย่างเมืองสุไหงโก-ลกจาก “เศรษฐกิจในด้านลบ” บนฐานของกิจการสถานเริงรมย์หรือการขายบริการทางเพศ มาเป็น “เศรษฐกิจในด้านบวก” บนฐานการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม และการท่องเที่ยวแบบครอบครัว 7) การส่งเสริมการท่องเที่ยวเมืองชายแดนทั้งฝั่งไทยและมาเลเซีย: แม้สถานการณ์ความไม่สงบส่งผลทำให้การท่องเที่ยวในจังหวัดชายแดนภาคใต้ซบเซา แต่กระนั้นในระดับพื้นที่การเดินทางท่องเที่ยวข้ามแดนของผู้คนในท้องถิ่นทั้งจากฝั่งไทยและฝั่งมาเลเซียยังคงมีอย่างต่อเนื่อง การเดินทางท่องเที่ยวคือวิถีชีวิตของผู้คนท้องถิ่นที่นี่ ซึ่งหากมีการจัดการที่ดีในด้านโลจิสติกส์และการพัฒนาความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวในระดับท้องถิ่นของทั้งสองประเทศ ก็จะสร้างรายได้และอาชีพแก่คนไทยในพื้นที่ได้ การตั้งคณะกรรมการกำกับดูแลการพัฒนาพื้นที่ชายแดนที่นำโดยหน่วยงานพลเรือนและมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้าร่วมอย่างมีนัยยะสำคัญ: การกำกับดูแลพื้นที่ชายแดนไทย-มาเลเซียในจังหวัดนราธิวาสที่นำโดยกองทัพอย่างในปัจจุบัน ทำให้การจัดการพื้นที่ชายแดนมีความแข็งตัวและเป็นไปตามกรอบความมั่นคงทางการทหารมากกว่ากรอบความมั่นคงของมนุษย์ ทั้งนี้ การมีหน่วยงานหรือคณะกรรมการกำกับดูแลการพัฒนาพื้นที่ชายแดนที่นำโดยหน่วยงานพลเรือนจะมีความยืดหยุ่นและสร้างบรรยายกาศที่ดีกว่า อีกทั้งการให้บทบาทแก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการจัดการพื้นที่ชายแดนนั้นจะมีผลดีในหลายด้าน เพราะผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นล้วนเป็นคนในท้องถิ่น จึงย่อมรู้ดีถึงความเดือดร้อนและความต้องการของชาวบ้าน อีกทั้งพวกเขายังมักมีสายสัมพันธ์ทางเครือญาติและเครือข่ายทางสังคมกับฝั่งมาเลเซียที่เอื้อต่อการประสานงานกับเจ้าหน้าที่ทางการของรัฐกลันตันได้มากกว่า รูปแบบความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อความมั่นคงของมนุษย์ จากข้อเสนอในการพัฒนาเศรษฐกิจการค้าชายแดนไทย-มาเลเซีย จังหวัดนราธิวาส เพื่อความมั่นคงของมนุษย์ข้างต้น บางข้อเสนอเป็นสิ่งที่รัฐไทยสามารถดำเนินการได้เอง บางข้อเสนอต้องอาศัยความร่วมมือหรือข้อตกลงในระดับท้องที่ ที่อาจเป็นระดับอำเภอกับอำเภอ หรือระดับจังหวัดกับรัฐของมาเลเซีย และข้อเสนอที่ต้องอาศัยอำนาจของรัฐบาลส่วนกลางของทั้งสองประเทศในการตัดสินใจ สำหรับข้อเสนอที่รัฐไทยสามารถดำเนินการได้เอง ประกอบด้วย การวางแผนการผลิตและการจัดการสินค้าเกษตร ปศุสัตว์ และประมงของท้องถิ่นให้เชื่อมโยงกับการค้าชายแดน การพัฒนาเศรษฐกิจชายแดนที่สอดคล้องเชื่อมโยงกับชีวิตทางศาสนาและวัฒนธรรมของผู้คนในพื้นที่ ตลอดจนการให้หน่วยงานพลเรือนเข้ามากำกับดูแลการพัฒนาพื้นที่ชายแดนแทนกองทัพและให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีส่วนร่วมอย่างมีนัยยะสำคัญ อย่างไรก็ดี บางข้อเสนอจำเป็นต้องอาศัยกลไกรูปแบบความร่วมมือหรือข้อตกลงระหว่างไทยและมาเลเซีย ทั้งในระดับท้องที่และระดับประเทศ ในส่วนของความร่วมมือหรือข้อตกลงในระดับท้องที่ ที่อาจเป็นระดับอำเภอกับอำเภอ (เช่น อำเภอตากใบกับอำเภอตุมปัตของรัฐกลันตัน) หรือระดับจังหวัดนราธิวาสกับรัฐกลันตัน ข้อเสนอที่สามารถดำเนินการได้ในระดับนี้ คือ การอำนวยความสะดวกในการข้ามแดนมายังตลาดและเมืองชายแดน ที่ผ่านมาการข้ามแดนของคนในท้องถิ่นได้รับการอะลุ้มอล่วยจากเจ้าหน้าที่ทั้งสองฝั่งประเทศที่ให้ยอมให้ผู้ที่เดินทางมาจับจ่ายซื้อของที่ตลาดชายแดนไม่ต้องผ่านกระบวนการตรวจคนเข้าเมืองในบางครั้ง ส่วนแรงงานไทยที่ข้ามไปทำงานฝั่งมาเลเซียแบบเช้าไปเย็นกลับก็ไม่ต้องประทับตราในหนังสือเดินทางทุกวัน ทั้งนี้ การอะลุ่มอล่วยนี้ขึ้นกับดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานแต่ละราย ไม่ได้เป็นข้อตกลงร่วมที่เป็นทางการ ทำให้มีความไม่แน่นอนสูงและเสี่ยงต่อการมีความผิดฐานเข้าเมืองอย่างผิดกฎหมายอยู่ ดังนั้น จึงควรมีข้อตกลงร่วมของหน่วยปฏิบัติงานระดับท้องที่อย่างเป็นทางการเพื่อเอื้ออำนวยให้เกิดความสะดวกในข้ามแดนแบบพิเศษ/ชั่วคราว เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจชายแดนของพื้นที่ ที่ผ่านมามีความร่วมมือในการจัดการชายแดนในระดับท้องที่อยู่แล้วในบางด้าน โดยเฉพาะความร่วมมือระหว่างองค์การบริหารส่วนจังหวัดนราธิวาสกับรัฐกลันตันในการจัดการแพขนานยนต์และเรือรับส่งผู้โดยสารข้ามฟาก ซึ่งความร่วมมือนี้ควรได้รับการปรับปรุงพัฒนาเพื่อให้การข้ามแดนสะดวกและความปลอดภัยมากขึ้น ในกรณีของฝั่งไทยอาจต้องทบทวนโดยให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ใกล้ชิดกับพื้นที่มากกว่าอย่างเทศบาลเข้ามามีบทบาทในการจัดการด้วย ข้อเสนออีกประการที่สามารถทำได้ผ่านความร่วมมือหรือข้อตกลงของหน่วยงานในระดับท้องที่ก็คือ การพัฒนาความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวระหว่างจังหวัดนราธิวาสและรัฐกลันตัน โดยอาจจัดให้มีศูนย์กลางประสานงานการท่องเที่ยวและส่งเสริมให้เกิดต้นแบบธุรกิจนำเที่ยวเฉพาะในพื้นที่รัฐกลันตันและรัฐที่อยู่ใกล้เคียงกับห้าจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่เป็นการดำเนินงานร่วมกันของผู้ประกอบการในพื้นที่ของทั้งสองฝั่งประเทศ สำหรับข้อเสนอที่อยู่พ้นไปจากความรับผิดชอบของหน่วยงานในระดับท้องที่ จำเป็นต้องอาศัยอำนาจของรัฐบาลส่วนกลางของทั้งสองประเทศในการตัดสินใจ โดยต้องสร้างความร่วมมือในระดับประเทศให้เกิดขึ้น กลไกดำเนินเพื่อผลักดันข้อเสนอเหล่านี้ควรเป็นหน่วยงานที่ได้รับมอบอำนาจโดยตรงมาจากรัฐบาลกลาง อาทิ ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) ข้อเสนอเหล่านี้ ได้แก่ การช่วยเหลือแรงงานไทยในมาเลเซียเรื่องใบอนุญาตการทำงานและการเก็บค่าธรรมเนียมต่างๆ ที่ต้องอาศัยการเจรจากับรัฐบาลมาเลเซีย รวมทั้งการจัดระบบสินค้าหนีภาษีและสินค้าต้องห้ามให้เอื้อต่อการดำรงชีพของคนท้องถิ่น ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือในระดับประเทศในการจัดพื้นที่ผ่อนปรนภาษีนำเข้าหรือเขตปลอดภาษีสำหรับตลาดชาวบ้าน อันจะทำให้ผู้ประกอบการรายเล็กๆ สามารถทำมาหากินได้อย่างถูกกฎหมายและไม่ได้รับความเดือดร้อน นอกจากนั้นก็ยังมีข้อเสนอเพิ่มเติมในระดับความร่วมมือระหว่างประเทศเกี่ยวกับคนไทยในมาเลเซียที่มีสถานะตกหล่นทางทะเบียนราษฎร์ ซึ่งที่ผ่านมาทางการไทยได้ดำเนินโครงการตรวจพิสูจน์สารพันธุกรรม (DNA) เพื่อนำผลไปใช้เป็นหลักฐานการขอรับสิทธิการเป็นพลเมืองไทย อย่างไรก็ดี ผู้ไร้สถานะเหล่านี้อาจมีชีวิตที่เกี่ยวข้องทางสายเลือดทั้งกับญาติพี่น้องในมาเลเซียและในฝั่งไทย ดังนั้น ทางการไทยจึงควรประสานความร่วมมือกับรัฐบาลมาเลเซียเพื่อสร้างโอกาสให้คนที่ไร้สถานะที่มีความเชื่อมโยงทาง DNA กับคนมาเลเซียด้วยนั้น สามารถที่จะเลือกได้ว่าต้องการจะเป็นพลเมืองไทยหรือพลเมืองของมาเลเซีย หมายเหตุสามารถอ่าน รายงานวิจัย เรื่อง “รูปแบบความร่วมมือระหว่างประเทศโดยภาครัฐและประชาชนเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจการค้าชายแดนที่ส่งเสริมความมั่นคงของชีวิตมนุษย์: กรณีศึกษาพื้นที่ชายแดนไทย-มาเลเซีย จังหวัดนราธิวาส” ใน https://www.itd.or.th/itd-data-center/border_narathiwat_laos_2565/