3 วัน 3 พื้นที่ลุ่มน้ำยัง ร่วมออกแบบแปลงสาธิต “น้ำหยด–วนเกษตร” สร้างแหล่งเรียนรู้รับมือสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง

3 วัน 3 พื้นที่ลุ่มน้ำยัง ร่วมออกแบบแปลงสาธิต “น้ำหยด–วนเกษตร” สร้างแหล่งเรียนรู้รับมือสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง กรมทรัพยากรน้ำ–TU-RAC ร่วมกับเกษตรกรในกาฬสินธุ์–ร้อยเอ็ด คัดเลือกพื้นที่ต้นแบบ เชื่อมการจัดการน้ำ ดิน พืช และเมล็ดพันธุ์ สู่ความมั่นคงทางอาหารของชุมชน กองอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ กรมทรัพยากรน้ำ ร่วมกับสถาบันวิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (TU-RAC) จัดการประชุมปฏิบัติการเกษตรใช้น้ำน้อยด้วยระบบน้ำหยดและวนเกษตร ระหว่างวันที่ 9–11 ตุลาคม 2569 ในพื้นที่ลุ่มน้ำยังตอนกลาง ตอนบน และตอนล่าง ครอบคลุมจังหวัดกาฬสินธุ์และร้อยเอ็ด ภายใต้ “โครงการการส่งเสริมการเกษตรเพื่อเพิ่มขีดความสามารถด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” เพื่อร่วมคัดเลือกและออกแบบแปลงสาธิตสำหรับเป็นฐานเรียนรู้ด้านการจัดการทรัพยากรและการผลิตอาหารของชุมชน กิจกรรมตลอดสามวันต่อยอดจากกระบวนการ โรงเรียนเกษตรกร (Farmer Field School) โดยทีมวิชาการ คณะกรรมการลุ่มน้ำ และเกษตรกรร่วมทบทวนความรู้ สำรวจแหล่งน้ำและสภาพแปลง ตลอดจนวางแนวทางออกแบบระบบน้ำหยดและผังวนเกษตรให้เหมาะสมกับพื้นที่ มี ดร.เกษม เชตะวัน ร่วมถ่ายทอดองค์ความรู้และออกแบบแนวทางดำเนินงานกับผู้เข้าร่วมกิจกรรม 9 ตุลาคม: ลุ่มน้ำยังตอนกลาง ต่อยอดแปลงเดิมสู่พื้นที่เรียนรู้ชุมชน ที่ประชุมคัดเลือกแปลงของ นางรัตนาภรณ์ ลือฉาย ตั้งอยู่หมู่ 6 ตำบลจุมจัง อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ ขนาดแปลงตามข้อมูลภาพสรุป 2 ไร่ 2 งาน 66 ตารางวา โดยกำหนดพื้นที่ดำเนินงานภายใต้โครงการจำนวน 1 ไร่ เพื่อพัฒนาระบบน้ำและแปลงสาธิตวนเกษตรต้นแบบ แนวทางพัฒนาเน้นรักษาพืชพรรณเดิมและจัดพืชเพิ่มเติมให้เกื้อกูลกัน ทั้งไม้ยืนต้น ไม้ผล ไม้พุ่ม ผักสวนครัว และพืชหัวใต้ดิน พร้อมวางแนวกันลมและแนวกันชนตามสภาพแปลง รวมถึงส่งเสริมการอนุรักษ์พันธุ์ไม้พื้นบ้านและสมุนไพร เพื่อให้พื้นที่เป็นแหล่งเรียนรู้และอ้างอิงสำหรับเกษตรกรในชุมชน 10 ตุลาคม: ลุ่มน้ำยังตอนบน ใช้โจทย์ดินขาดธาตุอาหารออกแบบการฟื้นฟู การประชุมในพื้นที่ลุ่มน้ำยังตอนบนคัดเลือกแปลงของ นายสถิต คะโยธา ตั้งอยู่ตำบลสายนาวัง อำเภอนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์ ขนาดแปลงตามข้อมูลภาพสรุป 1 ไร่ 3 งาน 16 ตารางวา โดยกำหนดพื้นที่สาธิตภายใต้โครงการจำนวน 1 ไร่ พื้นที่มีลักษณะเป็นดินก้นบ่อที่ขาดธาตุอาหาร แต่มีแหล่งน้ำเดิมรองรับ จึงให้ความสำคัญกับการปรับปรุงดินควบคู่กับการจัดการน้ำ ทั้งการวางแผนปลูกพืชคลุมดิน ใช้ฟางรักษาความชื้น และจัดผังพืช 5 ระดับ เพื่อเตรียมเป็นพื้นที่เรียนรู้ร่วมกันของสมาชิกเกษตรกร 150 คน รวมถึงกลุ่มยุวเกษตรและ Smart Farmer โดยมีเป้าหมายให้เกิดการแบ่งปันความรู้และใช้ประโยชน์ร่วมกันในชุมชน 11 ตุลาคม: ลุ่มน้ำยังตอนล่าง วางฐานแปลงเรียนรู้ควบคู่ธนาคารเมล็ดพันธุ์ ที่ประชุมคัดเลือกแปลงของ นายอาญาสิทธิ์ เหล่าชัย ตั้งอยู่ตำบลวังหลวง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ขนาดแปลงตามข้อมูลภาพสรุป 2 ไร่ 0 งาน 27.8 ตารางวา โดยกำหนดพื้นที่ดำเนินงานภายใต้โครงการจำนวน 1 ไร่ แปลงมีแหล่งน้ำเดิมเป็นสระน้ำ พื้นที่ติดถนนเดินทางสะดวก และเคยใช้ปลูกถั่วเหลืองและพืชหลังนา จึงได้รับเลือกให้พัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ร่วมกันของเกษตรกรในพื้นที่ โดยวางแนวทางผสานระบบน้ำหยดกับวนเกษตร พร้อมให้ความสำคัญกับการรวบรวมและจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ผ่านแนวทาง “ธนาคารเมล็ดพันธุ์” เพื่อรองรับการเพาะปลูกและขยายผลในฤดูกาลต่อไป เชื่อม “น้ำ–ดิน–พืช–เมล็ดพันธุ์” สู่ต้นแบบการปรับตัว ข้อสรุปร่วมจากทั้งสามพื้นที่คือการบูรณาการระบบน้ำหยด วนเกษตร และความมั่นคงทางอาหารไว้ในแปลงสาธิตเดียวกัน โดยใช้แหล่งน้ำและทรัพยากรเดิมเป็นฐาน พร้อมพิจารณาระบบเก็บน้ำ การสูบและกระจายน้ำ ความมั่นคงของโครงสร้าง และความสะดวกในการดูแลรักษาให้เหมาะสมกับแต่ละแปลง ด้านวนเกษตร ใช้แนวคิด “ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” ร่วมกับการจัดพืช 5 ระดับ ตั้งแต่ไม้ยืนต้น ไม้ผล ไม้พุ่ม ผักสวนครัว ไปจนถึงพืชหัวใต้ดิน โดยคำนึงถึงแสง ลม ทางน้ำ และพืชเดิม เพื่อวางระบบการผลิตอาหารที่หลากหลาย ควบคู่กับการอนุรักษ์พันธุ์พืชและถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่คนรุ่นต่อไป แปลงที่ได้รับคัดเลือกมีเป้าหมายเป็นพื้นที่เรียนรู้ของส่วนรวม โดยเจ้าของแปลงและคณะกรรมการกลุ่มร่วมดูแลตามแนวคิด “ทำให้ดู และอยู่ให้เห็น” เปิดโอกาสให้สมาชิกเข้ามาเรียนรู้ ทดลอง และนำแนวทางไปปรับใช้กับแปลงของตนเอง ขั้นตอนต่อไปคือการจัดทำรายละเอียดแบบแปลนและรายการวัสดุให้สอดคล้องกับงบประมาณ ก่อนดำเนินการพัฒนาระบบน้ำและปลูกพืชตามผัง พร้อมบันทึกกระบวนการและติดตามผลการใช้งาน เพื่อปรับปรุงแนวทางและขยายความรู้สู่เกษตรกรรายอื่น การดำเนินงานทั้งสามวันจึงเป็นความคืบหน้าจากการถ่ายทอดความรู้สู่การร่วมออกแบบพื้นที่ต้นแบบ โดยให้เกษตรกรมีบทบาทในการตัดสินใจและจัดการทรัพยากรของตนเอง เพื่อเตรียมรับมือความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ ควบคู่กับการสร้างความมั่นคงทางอาหารและโอกาสในการประกอบอาชีพของชุมชนลุ่มน้ำยัง #ลุ่มน้ำยัง #เกษตรใช้น้ำน้อย #ระบบน้ำหยด #วนเกษตร #แปลงสาธิต #โรงเรียนเกษตรกร #ธนาคารเมล็ดพันธุ์ #ความมั่นคงทางอาหาร #การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ #กาฬสินธุ์ #ร้อยเอ็ด #กรมทรัพยากรน้ำ #TURAC