ยกเป็น 'วาระแห่งชาติ' ประกาศสงคราม 'พยาธิใบไม้ตับ-มะเร็งท่อน้ำดี'

20 จังหวัดอีสานผนึกกำลัง สปสช.-มข. ดัน 'อีสานปลอดโรค' ฉลอง 20 ปี กองทุน กปท. เร่งลงนาม MOU บูรณาการงบสู้ภัยร้าย ชูตรวจฟรีด้วยชุดปัสสาวะ OV ATK และอัลตราซาวด์ สนองนโยบาย 'อนุทิน' สู่ระบบสุขภาพชุมชนยั่งยืน ศูนย์ประชุมฯ กาญจนาภิเษก มข. — เมื่อวันที่ 6-7 สิงหาคม 2569 สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) เขต 7, 8, 9, 10 ร่วมกับ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) โดยสถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี ศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์มะเร็งท่อน้ำดี โรงพยาบาลศรีนครินทร์ สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) มูลนิธิมะเร็งท่อน้ำดี และภาคีเครือข่าย ได้ร่วมกันจัดงานมหกรรม 20 ปี กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น (กปท.) ภายใต้แนวคิด "ภาคอีสานอยู่ดีมีแฮง สร้างสุขภาพชุมชน สู่คนอีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายด้วยโรคมะเร็งท่อน้ำดี" ณ ศูนย์ประชุมอเนกประสงค์กาญจนาภิเษก มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดยมีผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) บุคลากรสาธารณสุข อสม. และประชาชนเข้าร่วมงานกว่า 2,000 คน นายแพทย์ภาคี ทรัพย์พิพัฒน์ สาธารณสุขนิเทศก์ เขตสุขภาพที่ 7 ประธานในพิธีเปิดงาน เปิดเผยว่า ปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีถือเป็น "วาระของคนอีสานและวาระของประเทศไทย" ที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างจริงจังและเป็นระบบ ที่ผ่านมามีการตั้งคณะทำงานหยุดยั้งปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีขึ้นเป็นคณะทำงานระดับชาติ ตลอดจนการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2569 ณ ทำเนียบรัฐบาล เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ "ประเทศไทยปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายจากมะเร็งท่อน้ำดี "ตลอด 2 ทศวรรษที่ผ่านมา กองทุน กปท. มีเทศบาลและ อบต. ร่วมดำเนินงานกว่า 7,700 แห่ง และดูแลผู้มีภาวะพึ่งพิงกว่า 5 แสนราย ในทศวรรษที่ 3 นี้ เราจะก้าวจากการสนับสนุนโครงการสู่การสร้างระบบสุขภาพชุมชน บูรณาการร่วมกันตามนโยบายของ ฯพณฯ อนุทิน ชาญวีรกุล นายกรัฐมนตรี ร่วมกับกระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข มหาวิทยาลัยขอนแก่น และ สวรส. เพื่อให้คนอีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีอย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน" — นพ.ภาคี กล่าว ด้าน นายอัษฎาวุธ สาระสิทธิ์ ผู้อำนวยการกลุ่มขับเคลื่อนระบบหลักประกันสุขภาพภาคท้องถิ่นและประชาชน เปิดเผยว่า การจัดงานตลอด 2 วัน (6-7 สิงหาคม 2569) มีเป้าหมายสำคัญเพื่อแลกเปลี่ยนบทเรียน 20 ปีของ กปท. และการขับเคลื่อนนวัตกรรมสุขภาพท้องถิ่น โดยมีไฮไลต์สำคัญคือ พิธีมอบรางวัล กปท. ดีเด่น ภาคอีสาน รวม 62 รางวัล พิธีประกาศเจตนารมณ์ "อีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ในตับ" นำโดยผู้ว่าราชการจังหวัด 20 จังหวัดภาคอีสาน และพิธีลงนาม MOU สานพลังความร่วมมือระหว่าง สปสช. สวรส. มข. อปท. และสาธารณสุข นอกจากนี้ ภายในงานยังมีการให้บริการตรวจคัดกรองสุขภาพฟรีตลอดงาน เช่น การตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับด้วยชุดตรวจปัสสาวะ OV ATK การตรวจคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีด้วยเครื่องอัลตราซาวด์ การสาธิตกิจกรรม "กินสุข Challenge" ปรับพฤติกรรมเลิกทานปลาดิบ ตลอดจนการแสดงสื่อสารสุขศึกษาผ่านหมอลำหุ่นกระติบข้าวและกลอนลำอีสาน เพื่อสร้างค่านิยมกินสุก เซฟชีวิตคนอีสานอย่างยั่งยืน สวรส. จับมือมหาดไทย-อบจ. 20 จังหวัดอีสาน ประกาศยุทธศาสตร์ปฏิวัติสาธารณสุข ด้านนพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) เปิดเผยถึงแผนมุ่งเป้าในการแก้ปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีว่า สวรส. ได้จัดสรรงบประมาณการวิจัยปีละ 165 ล้านบาท โดยตั้งเป้าหมายชัดเจนว่าภายในระยะเวลา 2 ปีนี้ จะต้องลดความชุกของโรคพยาธิใบไม้ตับในเขตพื้นที่ภาคอีสานทั้ง 4 เขตให้เหลือไม่เกิน 10% ซึ่งขณะนี้การดำเนินงานเดินทางมาถึงครึ่งทางแล้ว ความหวังสำคัญในการขับเคลื่อนครั้งนี้ คือการใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีทางการแพทย์ใหม่ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เรียบร้อยแล้ว ได้แก่ "ชุดตรวจปัสสาวะ OV ATK" ซึ่งจะช่วยให้การตรวจคัดกรองสะดวกและรวดเร็วขึ้น หากตรวจพบเชื้อจะได้รับยารักษาพยาธิใบไม้ตับโดยเฉพาะทันที ชี้ชัดยารักษาพยาธิทั่วไปตามท้องตลาดไม่สามารถรักษาโรคนี้ได้ นอกจากนี้ ในส่วนของโรคมะเร็งท่อน้ำดี ได้ตั้งเป้าหมายปฏิวัติการวินิจฉัยโรค โดยจะเปลี่ยนสัดส่วนการตรวจพบผู้ป่วยจากระยะสุดท้าย ให้เป็นการตรวจพบในระยะเริ่มต้นให้ได้มากกว่า 50% ด้วยการคัดกรองผ่านระบบอัลตราซาวด์ พร้อมทั้งบริหารจัดการศักยภาพการผ่าตัดเพื่อไม่ให้คิวยาวเกินไป "มะเร็งส่วนใหญ่มักพบในระยะสุดท้ายทำให้มีอัตราการเสียชีวิตสูง แต่หากพบในระยะแรกจะมีโอกาสรักษาหายขาดสูงมาก ปัจจุบันคนอีสานเสียชีวิตจากมะเร็งท่อน้ำดีถึงปีละ 6,500 คน หากเราช่วยคัดกรองและผ่าตัดรักษาได้ทันท่วงที จะสามารถเซฟชีวิตผู้ป่วยได้ถึง 30% ซึ่งเป็นจำนวนที่มหาศาล" นพ.ศุภกิจ กล่าว ผู้อำนวยการ สวรส. กล่าวเพิ่มเติมว่า การทำงานครั้งนี้เป็นการบูรณาการร่วมกันหลายภาคส่วน โดยนายกรัฐมนตรีได้ให้ความอนุเคราะห์เป็นประธานในการลงนามความร่วมมือ รวมถึงกระทรวงมหาดไทยที่ขานรับนโยบายสั่งการให้ทุกจังหวัดขับเคลื่อนอย่างจริงจัง ผ่านการปรับตัวชี้วัดของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นในเรื่องสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อม และเพื่อสร้างขวัญกำลังใจ เตรียมจะเสนอขอนายกรัฐมนตรีมอบ "รางวัลนายกรัฐมนตรี" ให้แก่จังหวัด ท้องถิ่น อบจ. หรือเทศบาลที่มีผลงานจัดการปัญหาพยาธิใบไม้ตับยอดเยี่ยมในอนาคต ขณะเดียวกัน ด้านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในพื้นที่ภาคอีสาน ได้ร่วมกันประกาศเจตนารมณ์ครั้งประวัติศาสตร์ นำโดย นางศรัณยา สุวรรณพรหม นายก อบจ.หนองบัวลำภู ในฐานะประธานสมาพันธ์องค์การบริหารส่วนจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พร้อมผู้บริหาร อปท. และภาคีเครือข่ายสุขภาพทั้ง 20 จังหวัดภาคอีสาน ในโอกาสเฉลิมฉลอง 20 ปี กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น (กปท.) นางศรัณยา ระบุว่า อปท. ตระหนักดีว่าโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีเป็นภัยเงียบที่คุกคามชีวิตและสุขภาวะของชาวอีสานมาอย่างยาวนาน ถึงเวลาแล้วที่จะต้องเปลี่ยนประวัติศาสตร์สาธารณสุขร่วมกัน ผ่านความร่วมมือ 3 ข้อสำคัญ คือ ขับเคลื่อนนโยบายเชิงรุก นำเงินกองทุน กปท. สนับสนุนท้องถิ่น สร้างระบบเฝ้าระวังและตรวจคัดกรองเชิงรุกในทุกชุมชน ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม รณรงค์ลดความเสี่ยงการกินปลาดิบ สร้างค่านิยมใหม่ให้เมนูอาหารอีสานปลอดภัยไร้พยาธิทุกครัวเรือน บูรณาการไร้รอยต่อ ผสานความร่วมมือภาครัฐ ท้องถิ่น และชุมชน เพื่อตัดวงจรร้ายของโรคมะเร็งท่อน้ำดี ให้คนอีสาน "อยู่ดีมีแฮง" อย่างยั่งยืน ทั้งนี้ ได้มีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ร่วมกันระหว่างตัวแทนภาคีเครือข่าย 10 องค์กร เพื่อเริ่มดำเนินงานในพื้นที่ 20 จังหวัดนำร่องภาคอีสานทันที โดยมุ่งหวังให้เป็นต้นแบบการจัดการโรคพยาธิใบไม้ตับอย่างสิ้นซาก ก่อนจะขยายผลไปยังภาคอื่น ๆ ของประเทศต่อไป.