ประเพณีกั่งควั่ง เทศกาลปีใหม่ชาวกะยัน (กะเหรี่ยงคอยาว) ห้วยปูแกง

ประเพณีกั่งควั่ง หรือ ประเพณีปีใหม่กะยัน หรือเรียกอีกชื่อว่า ปอยต้นธี ซึ่งเป็นประเพณีปีใหม่ของชาวกะยัน (กะเหรี่ยงคอยาว) โดยปกติชุมชนชาวกะยันแต่ละหมู่บ้านจะเวียนกันมาแสดงความยินดีเนื่องในเทศกาลปีใหม่ ชาวกะยัน แม่ฮ่องสอน ถือเป็นชุมชนชาติพันธุ์กะยันที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ (มีชาวกะยันประมาณ 800-1000คน) โดยมีทั้งหมด 3 หมู่บ้าน คือ บ้านในสอย บ้านห้วยเสือเฒ่า และบ้านห้วยปูแกง (และฝั่งพม่าติดชายแดนไทยยังมีหมู่บ้านกะยันอีกหนึ่งหมู่บ้าน ซึ่งพวกเขาเรียกหมู่บ้านนั้นว่า บ้านห้วยปูลอง) ทุกปีชาวกะยันมีงานประเพณีกั่งควั่ง หรือปีใหม่กะยัน โดยทั้งสามหมู่บ้านจะจัดไม่ตรงกัน เพื่อให้แต่ละหมู่บ้านได้มีโอกาสไปแสดงความยินดีและเต้นรำรอบต้นธีเพื่อเป็นเกียรติและแสดงความเคารพหมู่บ้านนั้น สำหรับปี 2569 ณ หย่อมบ้านห้วยปูแกง หมู่บ้านห้วยเดื่อ ตำบลผาบ่อง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน พวกเขาได้จัดงานปีใหม่ หรือปอยต้นธี กันเมื่อวันที่ 26-28 มีนาคม ที่ผ่านมา ต้นธี เป็นเครื่องหมายของความอยู่เย็นเป็นสุข เป็นหมุดหมายของการเริ่มต้นชีวิต ธี แปลว่า ร่ม หรือ ฉัตร (จึงมีความหมายถึงความร่มเย็นเป็นสุข) ซึ่งชาวบ้านจะแกะสลักไม้ลวดลายสวยงาม เป็นยอดธี เพื่อนำมาผูกเป็นส่วนยอดของต้นไม้ต้นนั้น ต้นธี ไม่ใช่ชื่อต้นไม้ หากหมายถึงต้นไม้ต้นใดก็ได้ (แต่โดยส่วนมากจะเป็นไม้พลวงหรือไม้แดง) ที่สามารถนำมาฝังเสาและประดับยอดเสาด้วย ธี เพื่อให้ ธีหรือฉัตร อยู่สูงสุด โดยแต่โบราณจะใช้ต้นหว้ามาเป็นเสาต้นธี ด้วยมีตำนานเล่าว่า ต้นหว้าคือต้นไม้ที่ถือกำเนิดเป็นสิ่งมีชีวิตแรกของโลก ปัจจุบัน ต้นหว้าหายากขึ้น ชาวกะยันจึงใช้กิ่งต้นหว้าที่มียอดใบอ่อน มามัดไว้กับต้นไม้ที่เป็นเสาธี เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของต้นหว้า ต้นไม้ที่เชื่อว่าถือกำเนิดเป็นสิ่งมีชีวิตแรกของโลก และชาวกะยันยังคงรักษาความเชื่อนี้สืบทอดด้วยความเคารพเป็นประจำทุกปี