“แหย่ไข่มดแดง” วิถีทำกินคนอีสาน สร้างรายได้หลักพันต่อวัน

เมื่อถึงฤดูร้อนในภาคอีสานหลายคนอาจมองเห็นเพียงความแห้งแล้งของผืนป่า แต่สำหรับชาวบ้านในพื้นที่แล้ว นี่คืออีกหนึ่งฤดูกาลแห่งโอกาส ฤดูที่ธรรมชาติมอบให้กับชาวบ้าน คือ “ไข่มดแดง” ของป่ารสเลิศ ซึ่งกลายเป็นทั้งอาหารตามฤดูกาลและรายได้เสริมหลังฤดูเก็บเกี่ยว พื้นที่ป่าใกล้ชุมชน "ชมภู อ่อนตา" หรือ “แม่อ้อย” พร้อมด้วย “ตายาว” สองพี่น้องคู่ใจ ออกเดินลัดเลาะตามแนวไม้ใหญ่ตั้งแต่เช้า สายตาสอดส่องหารังมดแดงที่ซ่อนตัวอยู่ตามปลายกิ่ง การแหย่ไข่มดแดงไม่ใช่เพียงกิจกรรมหาของป่า แต่เป็นภูมิปัญญาที่ต้องอาศัยทักษะ ความชำนาญ และการทำงานเป็นทีม “ถ้าหาแบบจริงจัง 1 วันจะได้หนึ่งกระเช้า ก็ได้เงินแล้ว 4,000 บาท” แม่อ้อยกล่าวด้วยรอยยิ้ม พร้อมเผยว่าเพียงครึ่งวันก็ได้ครึ่งกระเช้า คิดเป็นเงินราว 2,000 บาท เพราะราคาขายส่งอยู่ที่กิโลกรัมละ 1,000 บาท โดยมีร้านอาหารในตัวเมืองนครพนมเป็นลูกค้าประจำ และมารับซื้อถึงบ้าน หาได้เท่าไรก็ไม่เคยพอกับความต้องการ ไข่มดแดงที่ได้จะถูกส่งต่อไปเป็นวัตถุดิบชั้นดีในครัวพื้นบ้าน ทั้ง “ยำไข่มดแดง” “ไข่เจียวไข่มดแดง” หรือ “แกงหน่อไม้-แกงผักหวานใส่ไข่มดแดง” เมนูตามฤดูกาลที่ตั้งราคาหลักร้อย แต่สร้างความพิเศษบนโต๊ะอาหารได้อย่างลงตัว กลายเป็นรสชาติที่หลายคนเฝ้ารอในช่วงหน้าแล้งของทุกปี เบื้องหลังเมนูโอชะ คือกระบวนการทำงานที่ไม่ง่ายอย่างที่เห็น การแหย่ไข่มดแดงต้องทำกันอย่างน้อยสองคน คนหนึ่งทำหน้าที่เดินหาพิกัดรังและคอยบอกจังหวะ ส่วนอีกคนใช้ไม้ยาวแหย่รังที่อยู่สูงลิบ บางรังต้องต่อไม้เพิ่มความยาวหลายท่อน ผู้แหย่ต้องมีแรงแขนและประสบการณ์ ควบคุมจังหวะให้พอดี หากพลาด ไข่อาจร่วงหล่นเสียหายหมด เมื่อได้ไข่มาแล้ว จะนำมาใส่ถาดโรยด้วยแป้งมันสำหรับทำขนม เพื่อให้ตัวแม่มดแดงไต่หนีออก เหลือเพียงไข่สีขาวนวล ทั้งไข่เล็กและไข่เต่งตึง โดยเฉพาะหลังฝนตก วันถัดมาไข่จะอวบใหญ่เป็นพิเศษ นับเป็นเคล็ดลับที่สั่งสมจากประสบการณ์ของคนหาของป่า “ใคร ๆ ก็บอกว่าเป็นอาชีพง่าย แต่กว่าจะได้ไข่มานี่ไม่ง่าย ต้องมีทักษะและความชำนาญ” แม่อ้อย เล่าว่า ตนทำอาชีพอิสระตามฤดูกาลมานาน ฤดูฝนก็ออกหาปลา กบ เขียด ฤดูร้อนก็แหย่ไข่มดแดง จับจักจั่น หมุนเวียนไปตามธรรมชาติของผืนดินอีสาน จนสามารถส่งเสียลูก ๆ ให้เรียนจบได้ ในวันที่หลายพื้นที่เผชิญความแห้งแล้ง ชาวบ้านบางส่วนกลับมองเห็นความอุดมสมบูรณ์ในอีกมุมหนึ่ง "ไข่มดแดง" ไม่ใช่เพียงวัตถุดิบชั้นเลิศ แต่คือภาพสะท้อนวิถีชีวิตที่พึ่งพาธรรมชาติอย่างรู้คุณค่า ใช้ภูมิปัญญา และแรงกายสร้างรายได้อย่างสุจริต